2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Сұлтанғали Айнұр Сұлтанғалиқызы

Информатика пәні оқытушысы, Педагог-сарапшы

«Түпқараған гуманитарлық-кәсіптік колледжі» МКҚК, Маңғыстау облысы

Аннотация. Мақалада информатика саласында заманауи педагогикалық идеяларды жүзеге асыру жолдары қарастырылады. Негізгі назар алгоритмдерді модельдеу тәсілін сабақ мақсатына сай қолдануға, білім алушылардың белсенділігін арттыруға және оқу нәтижесін айқын критерийлер арқылы бағалауға аударылады. Ұсынылған сабақ үлгісі нақты сыныптың немесе топтың ерекшелігіне бейімдеуге арналған әдістемелік нұсқа болып табылады.

Түйін сөздер: информатика, инновациялық әдіс, алгоритмдерді модельдеу, қалыптастырушы бағалау, құзыреттілік, тәжірибелік тапсырма.

Кіріспе

Қазіргі білім беру үдерісінде білім алушының ақпаратты жаттап алуы жеткіліксіз: ол алған білімін жаңа жағдайда қолдана білуі, дәлел келтіруі және өз шешімін бағалауы қажет. Информатика сабақтарында осы міндетті шешу үшін оқу мазмұнын нақты әрекетпен байланыстыру маңызды.

«Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» тақырыбындағы республикалық онлайн-семинар аясында педагог тәжірибесін жүйелеу, тиімді әдістерді бөлісу және олардың қолданылу шарттарын талқылау өзекті. Бұл мақалада алгоритмдерді модельдеу тәсілі арқылы сабақ құрылымын жаңартудың практикалық мүмкіндіктері ұсынылады.

Әдістемелік жұмыстың мақсаты – жасанды интеллект жауабын тексеру негізінде білім алушының дербес ойлауын, өзара әрекетін және цифрлық сауаттылық пен жауапкершілік сапасын дамытуға жағдай жасау. Міндеттері: оқу мақсатын нақтылау, тапсырманы саралау, күтілетін нәтижені өлшеу және рефлексия жүргізу.

1. Оқытудың заманауи бағыты және педагогикалық негізі

Информатика пәнінде алгоритмдерді модельдеу әдісін қолданудың артықшылығы – теориялық ұғымды білім алушының орындаған әрекетімен байланыстыру. Мұғалім алдымен оқу мақсаты мен бағалау критерийін анықтайды, содан кейін тапсырманың мазмұнын оқу бағдарламасына және білім алушылардың бастапқы деңгейіне сәйкестендіреді. Нәтижесінде әр оқушы қандай жұмысты не үшін орындайтынын түсінеді.

Сабақтың бастапқы кезеңінде қысқа проблемалық сұрақ ұсынылады. Білім алушылар өз болжамдарын айтып, алдыңғы білімін еске түсіреді. Негізгі кезеңде жасанды интеллект жауабын тексеру жүзеге асырылады: жеке ойлану, жұпта салыстыру, шағын топта шешім қабылдау және дәлелді жауап ұсыну. Мұғалім дайын жауапты бермей, бағыттаушы сұрақтар арқылы қолдау көрсетеді.

Мысал ретінде «кодты тестілеу және қателерді талдау» тақырыбындағы жұмыс алынады. Алдымен мәселенің шарты беріледі; кейін білім алушылар қажетті мәліметтерді іріктеп, ықтимал шешімдерді салыстырады. Соңында олар өз нәтижесін қысқаша таныстырып, қандай дерекке сүйенгенін түсіндіреді. Тапсырманың күрделілігі жас ерекшелігі мен оқу мақсатына қарай өзгертіледі.

2. Сабақты жоспарлау және әдістемелік шешімдер

Сабақтың бастапқы кезеңінде қысқа проблемалық сұрақ ұсынылады. Білім алушылар өз болжамдарын айтып, алдыңғы білімін еске түсіреді. Негізгі кезеңде жасанды интеллект жауабын тексеру жүзеге асырылады: жеке ойлану, жұпта салыстыру, шағын топта шешім қабылдау және дәлелді жауап ұсыну. Мұғалім дайын жауапты бермей, бағыттаушы сұрақтар арқылы қолдау көрсетеді.

Мысал ретінде «кодты тестілеу және қателерді талдау» тақырыбындағы жұмыс алынады. Алдымен мәселенің шарты беріледі; кейін білім алушылар қажетті мәліметтерді іріктеп, ықтимал шешімдерді салыстырады. Соңында олар өз нәтижесін қысқаша таныстырып, қандай дерекке сүйенгенін түсіндіреді. Тапсырманың күрделілігі жас ерекшелігі мен оқу мақсатына қарай өзгертіледі.

Тапсырма нәтижесін бағалауда төрт өлшем ұсынылады: мәселені түсіну, шешімнің дұрыстығы, дәлелдің негізділігі және жұмысын түсіндіру сапасы. Әр өлшем бойынша «орындады», «ішінара орындады», «қолдау қажет» сипаттамалары қолданылады. Бұл тәсіл білім алушыға келесі қадамын көруге мүмкіндік береді және цифрлық сауаттылық пен жауапкершілік дамытуға бағытталады.

3. Тәжірибелік тапсырмалардың үлгісі

Мысал ретінде «кодты тестілеу және қателерді талдау» тақырыбындағы жұмыс алынады. Алдымен мәселенің шарты беріледі; кейін білім алушылар қажетті мәліметтерді іріктеп, ықтимал шешімдерді салыстырады. Соңында олар өз нәтижесін қысқаша таныстырып, қандай дерекке сүйенгенін түсіндіреді. Тапсырманың күрделілігі жас ерекшелігі мен оқу мақсатына қарай өзгертіледі.

Тапсырма нәтижесін бағалауда төрт өлшем ұсынылады: мәселені түсіну, шешімнің дұрыстығы, дәлелдің негізділігі және жұмысын түсіндіру сапасы. Әр өлшем бойынша «орындады», «ішінара орындады», «қолдау қажет» сипаттамалары қолданылады. Бұл тәсіл білім алушыға келесі қадамын көруге мүмкіндік береді және цифрлық сауаттылық пен жауапкершілік дамытуға бағытталады.

Информатика пәнінде алгоритмдерді модельдеу әдісін қолданудың артықшылығы – теориялық ұғымды білім алушының орындаған әрекетімен байланыстыру. Мұғалім алдымен оқу мақсаты мен бағалау критерийін анықтайды, содан кейін тапсырманың мазмұнын оқу бағдарламасына және білім алушылардың бастапқы деңгейіне сәйкестендіреді. Нәтижесінде әр оқушы қандай жұмысты не үшін орындайтынын түсінеді.

4. Бағалау және кері байланыс

Тапсырма нәтижесін бағалауда төрт өлшем ұсынылады: мәселені түсіну, шешімнің дұрыстығы, дәлелдің негізділігі және жұмысын түсіндіру сапасы. Әр өлшем бойынша «орындады», «ішінара орындады», «қолдау қажет» сипаттамалары қолданылады. Бұл тәсіл білім алушыға келесі қадамын көруге мүмкіндік береді және цифрлық сауаттылық пен жауапкершілік дамытуға бағытталады.

Информатика пәнінде алгоритмдерді модельдеу әдісін қолданудың артықшылығы – теориялық ұғымды білім алушының орындаған әрекетімен байланыстыру. Мұғалім алдымен оқу мақсаты мен бағалау критерийін анықтайды, содан кейін тапсырманың мазмұнын оқу бағдарламасына және білім алушылардың бастапқы деңгейіне сәйкестендіреді. Нәтижесінде әр оқушы қандай жұмысты не үшін орындайтынын түсінеді.

Сабақтың бастапқы кезеңінде қысқа проблемалық сұрақ ұсынылады. Білім алушылар өз болжамдарын айтып, алдыңғы білімін еске түсіреді. Негізгі кезеңде жасанды интеллект жауабын тексеру жүзеге асырылады: жеке ойлану, жұпта салыстыру, шағын топта шешім қабылдау және дәлелді жауап ұсыну. Мұғалім дайын жауапты бермей, бағыттаушы сұрақтар арқылы қолдау көрсетеді.

5. Әдісті енгізудің шарттары мен шектеулері

Информатика пәнінде алгоритмдерді модельдеу әдісін қолданудың артықшылығы – теориялық ұғымды білім алушының орындаған әрекетімен байланыстыру. Мұғалім алдымен оқу мақсаты мен бағалау критерийін анықтайды, содан кейін тапсырманың мазмұнын оқу бағдарламасына және білім алушылардың бастапқы деңгейіне сәйкестендіреді. Нәтижесінде әр оқушы қандай жұмысты не үшін орындайтынын түсінеді.

Сабақтың бастапқы кезеңінде қысқа проблемалық сұрақ ұсынылады. Білім алушылар өз болжамдарын айтып, алдыңғы білімін еске түсіреді. Негізгі кезеңде жасанды интеллект жауабын тексеру жүзеге асырылады: жеке ойлану, жұпта салыстыру, шағын топта шешім қабылдау және дәлелді жауап ұсыну. Мұғалім дайын жауапты бермей, бағыттаушы сұрақтар арқылы қолдау көрсетеді.

Мысал ретінде «кодты тестілеу және қателерді талдау» тақырыбындағы жұмыс алынады. Алдымен мәселенің шарты беріледі; кейін білім алушылар қажетті мәліметтерді іріктеп, ықтимал шешімдерді салыстырады. Соңында олар өз нәтижесін қысқаша таныстырып, қандай дерекке сүйенгенін түсіндіреді. Тапсырманың күрделілігі жас ерекшелігі мен оқу мақсатына қарай өзгертіледі.

Қорытынды

Қорытындылай келе, информатика сабақтарында алгоритмдерді модельдеу әдісін мақсатты пайдалану оқу материалын өмірлік тәжірибемен ұштастыруға мүмкіндік береді. Әдістің тиімділігі тапсырманың жаңашылдығымен ғана емес, оның оқу мақсатына сәйкестігімен және түсінікті бағалау критерийлерімен анықталады.

Ұсынылған әдістемелік үлгіні енгізу кезінде білім алушылардың жасын, дайындық деңгейін, материалдық мүмкіндіктерді және қауіпсіздік талаптарын ескеру қажет. Жүйелі кері байланыс пен мұғалімнің рефлексиясы сабақ сапасын жетілдіруге негіз болады. Мақалада келтірілген тапсырмалар автордың нақты жүргізген экспериментінің нәтижесі ретінде емес, қолдануға болатын әдістемелік ұсыныс ретінде берілді.

Пайдаланылған әдебиеттер

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың қолданыстағы нормативтік құжаттары.

Блум Б. Оқу мақсаттарын жіктеу тұжырымдамасы (таксономия).

Black P., Wiliam D. Assessment and Classroom Learning. Assessment in Education, 1998.

Hattie J. Visible Learning. Routledge, 2009.