2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Сағидолла Кенжеғали Шәкиұлы

Дене шынықтыру пәнінің нұсқаушысы, педагог-модератор Астана қаласы №72 «Жанарым» балабақшасы

Кіріспе

Қазіргі таңда мектепке дейінгі тәрбиенің басты міндеттерінің бірі – баланың денсаулығын нығайту, қозғалыс белсенділігін арттыру және ұлттық құндылықтар негізінде жан-жақты дамыту. Осы тұрғыда ұлттық қимылды ойындарды дене шынықтыру сабақтарында қолдану – тиімді әрі тәрбиелік мәні зор әдістердің бірі болып табылады. Ұлттық ойындар арқылы балалардың физикалық дамуы ғана емес, сонымен қатар рухани-адамгершілік, әлеуметтік және танымдық қабілеттері қалыптасады.

Негізгі бөлім

I. Ұлттық қимылды ойындардың маңызы

Ұлттық қимылды ойындар – халықтың ғасырлар бойы жинақтаған тәрбиелік тәжірибесінің маңызды бөлігі. Олар балаларды дене шынықтыруға баулумен қатар, ұлттық салт-дәстүрді, әдет-ғұрыпты құрметтеуге тәрбиелейді. Әсіресе мектепке дейінгі жаста ұлттық қимылды ойындардың маңызы ерекше, себебі бұл кезеңде баланың дене дамуы мен тұлғалық қалыптасуы қарқынды жүреді.Ұлттық қимылды ойындар – қазақ халқының тұрмыс-тіршілігімен, салт-дәстүрімен тығыз байланысты, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан мәдени мұра. Бұл ойындар баланың:

• қозғалыс координациясын

• шапшаңдығын

• ептілігін

• төзімділігін

• батылдығы мен тапқырлығын дамытуға ықпал етеді. Ұлттық ойындар арқылы балалар:

• ұжыммен әрекет етуге;

• ойын ережесін сақтауға;

• өзара сыйластық пен әділдікке;

• батылдық пен табандылыққа үйренеді.

Бұл ойындар балалардың мінез-құлқын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, ойын барысында балалар бір-бірімен қарым- қатынас жасап, өзара көмек көрсетуге, ережені сақтауға, әділдікке үйренеді. Ұлттық қимылды ойындар балаларды халқымыздың мәдениетімен, тұрмыс- тіршілігімен таныстырады. Ойын барысында қолданылатын сөздер, қимылдар мен құралдар балалардың тілдік қорын байытып, ұлттық рухты сезінуге ықпал етеді. Бұл ұлттық сана мен отансүйгіштік сезімнің қалыптасуына негіз болады.

II. Дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды қолдану ерекшеліктері

Мектепке дейінгі жастағы балалар үшін ойын – негізгі әрекет түрі. Сондықтан дене шынықтыру сабақтарына ұлттық қимылды ойындарды кіріктіру балалардың сабаққа деген қызығушылығын арттырады.

Ұлттық ойындарды қолдануда келесі ерекшеліктер ескерілуі қажет:

• баланың жас ерекшелігі;

• дене дайындығы деңгейі;

• қауіпсіздік талаптары;

• ойынның қарапайым әрі түсінікті болуы.

Ұлттық ойындарды қолдану кезінде балалардың жас ерекшеліктерін ескеру қажет.

• 3–4 жаста ойындар қарапайым, қимылдары жеңіл болуы тиіс;

• 4–5 жаста қозғалыс түрлері күрделеніп, ережелер біртіндеп енгізіледі;

• 5–6 жаста ұлттық ойындардың мазмұнын толық қолдануға болады.

Бұл балалардың шамадан тыс шаршауының алдын алады.

2. Қауіпсіздік талаптарын сақтау

Дене шынықтыру сабақтарында қауіпсіздік – басты талап. Ұлттық ойындарды өткізу барысында:

• ойын алаңының кең әрі қауіпсіз болуы;

• құрал-жабдықтардың (арқан, асық т.б.) балаларға зиянсыз болуы;

• балалардың қозғалысын бақылау міндетті түрде ескерілуі қажет.

3. Сабақ құрылымына сәйкестендіру

Ұлттық ойындар дене шынықтыру сабағының барлық кезеңдерінде қолданылуы мүмкін:

• Кіріспе бөлімде – сергіту, қызығушылық ояту үшін;

• Негізгі бөлімде – негізгі қозғалыс дағдыларын дамыту мақсатында;

• Қорытынды бөлімде – тыныштандыратын, жеңіл ойындар арқылы демалыс беру үшін.

4. Балалардың қызығушылығын арттыру

Ұлттық ойындар ойын түрінде өткізілгендіктен, балалардың белсенді қатысуына мүмкіндік береді. Ойын барысында мадақтау, көтермелеу, топтық жарыс элементтерін қолдану балалардың ынтасын арттырады.

III. Ұлттық қимылды ойындардың мысалдары

1. «Ақ серек – көк серек»

Бұл ойын балалардың шапшаңдығын, күшін және батылдығын дамытады. Ойын барысында балалар екі топқа бөлініп, бір-бірімен жарыса әрекет етеді. «Ақ серек – көк серек» ойыны балаларды ұжымдық жұмысқа, ережені сақтауға және өзара көмек көрсетуге тәрбиелейді.

2. «Асық ату»

«Асық ату» ойыны балалардың көз мөлшерін, дәлдігін және ептілігін