Кіріспе. Қазіргі қоғамда білім беру жүйесі жылдам өзгеріп отыр. Цифрлық технологиялардың дамуы, ақпарат көлемінің артуы мұғалімнен де, оқушыдан да жаңа дағдыларды талап етеді. Халықаралық зерттеулерде оқушының алған білімін нақты өмірлік жағдайда қолдана алуы – функционалдық сауаттылық басты көрсеткіш ретінде қарастырылады [1]. Баяндаманың мақсаты – білім берудегі жаңа трендтерді талдап, олардың оқушының функционалдық сауаттылығын дамытудағы рөлін және сабақта қолдану мүмкіндіктерін көрсету.

Білім берудегі негізгі жаңа трендтер

Бүгінгі педагогикалық тәжірибеде бірнеше бағытты ерекше атап өтуге болады: оқушы тұлғасына бағытталған оқыту, жобалық және зерттеу іс-әрекеті, формативті бағалау, цифрлық құралдарды пайдалану және геймификация. Бұл бағыттардың барлығы оқушыны білімді дайын күйінде қабылдаушыдан оны белсенді құрастырушыға айналдыруға бағытталған. Мұндай көзқарас Л.С. Выготскийдің оқушының әлеуметтік өзара әрекеті арқылы дамитыны туралы идеясымен [2] және Дж. Дьюидің «істей жүріп үйрену» қағидасымен [3] үндес.

Тәжірибеде қолданылатын тәсілдер

1. Формативті бағалау. П. Блэк пен Д. Вилиам жүргізген зерттеулер сабақ барысындағы үнемі кері байланыс оқушының жетістігін арттыратынын көрсетті [4]. Тәжірибеде бұл «екі жұлдыз бір тілек», «шығу билеті», мұғалімнің нақты сұрақтары арқылы жүзеге асады. Оқушы өз білімінің қай деңгейде екенін біліп, келесі қадамын өзі жоспарлайды.

2. Жобалық және тәжірибелік оқыту. Д. Колбтың тәжірибе арқылы оқыту моделі бойынша білім нақты іс-әрекет, оны ойлау және қорытынды жасау арқылы қалыптасады [5]. Мысалы, оқушылар сынып немесе мектеп өміріне қатысты шағын жоба (мектеп қоқысын сұрыптау, сынып бюджетін жоспарлау) дайындап, нәтижесін қорғайды. Бұл олардың зерттеу, топпен жұмыс және өз ойын көпшілік алдында жеткізу дағдыларын дамытады.

3. Цифрлық құралдар. Интерактивті тақталар, онлайн тест платформалары, бейнематериалдар сабақты көрнекі әрі қызықты етеді, оқушының өз қарқынымен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бірақ цифрлық құрал мақсат емес, оқыту нәтижесіне жету құралы болуы тиіс, сондықтан мұғалім оны нақты оқу мақсатына сай таңдайды.

4. Геймификация. Ойын элементтерін ойын емес контексте қолдану [6] оқушының уәждемесін арттырады. Балл жинау, деңгейден деңгейге өту, команда жарысы сияқты элементтер сабаққа қызығушылықты күшейтеді. Дегенмен ойын элементі оқу мазмұнын ығыстырмай, оған қызмет етуі қажет.

5. Өмірмен байланысты тапсырмалар. Функционалдық сауаттылықты дамыту үшін тапсырмалар нақты жағдайға негізделеді: дүкендегі баға мен өнім құрамын салыстыру, ақпараттың сенімділігін тексеру, диаграмма мен кестені оқу. Оқушы мұндай тапсырмаларда мәтіннен ақпарат табады, оны талдайды және өз шешімін негіздейді.

Мұғалімнің рөлі

Жаңа трендтер жағдайында мұғалім білімді беруші ғана емес, оқушының оқу жолындағы бағыттаушысы, кеңесшісі әрі ұйымдастырушысы болады. Ол үнемі өз кәсіби деңгейін көтеріп, әріптестерімен тәжірибе алмасуы тиіс. Республикалық семинарлар мен тәжірибе алмасу алаңдары жаңа педагогикалық идеяларды таратып, үздік тәжірибені көпшілікке жеткізудің тиімді жолы болып табылады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, жаңа педагогикалық трендтерді сабақта жүйелі әрі саналы қолдану оқушының функционалдық сауаттылығын, сыни ойлауын және өз бетінше оқу қабілетін дамытады. Мұғалім үшін басты талап – әр тәсілді оқу мақсатына сәйкес таңдап, оқушының жас ерекшелігі мен мүмкіндігін ескеру. Ең бастысы, педагогикалық идея оқушының білім сапасына және өмірге деген дайындығына оң әсер еткенде ғана шынайы құнды болады.

Әдебиеттер

1. OECD. PISA 2018 Results (Volume I): What Students Know and Can Do. – Paris: OECD Publishing, 2019.

2. Выготский Л.С. Мышление и речь. – М.: Лабиринт, 1999.

3. Dewey J. Experience and Education. – New York: Macmillan, 1938.

4. Black P., Wiliam D. Inside the Black Box: Raising Standards Through Classroom Assessment. – London: King's College, 1998.

5. Kolb D.A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. – Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1984.

6. Deterding S., Dixon D., Khaled R., Nacke L. From game design elements to gamefulness: defining gamification // Proceedings of MindTrek. – 2011. – P. 9–15.

Асилова Асем Жүрсынбекқызы

Мұғалім

№135 жалпы орта білім беретін мектеп