2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Акбаева Ж.С.
Қарағанды облысы

Қарқаралы ауданы

Қоянды ауылының

№35 ЖББ мектеп

информатика пәнінің мұғалімі

Информатика сабақтарында жасанды интеллект құралдарын тиімді қолдану жолдарын меңгерту, мұғалімдердің цифрлық құзыреттілігін арттыру, оқу үдерісін ұйымдастыруда заманауи технологияларды пайдалану тәжірибесімен бөлісу.

3. СЕМИНАРДЫҢ МІНДЕТТЕРІ

- Жасанды интеллект ұғымын және оның білім берудегі мүмкіндіктерін түсіндіру.

- Информатика пәнінде қолданылатын жасанды интеллект құралдарымен таныстыру.

- Сабақ жоспарын, тапсырмаларды және тест сұрақтарын әзірлеуде ЖИ мүмкіндіктерін пайдалану жолдарын көрсету.

- Оқушылардың алгоритмдік ойлауын, шығармашылық қабілетін және цифрлық сауаттылығын дамыту әдістерін қарастыру.

- Мұғалімдердің тәжірибе алмасуына жағдай жасау.

- Жасанды интеллектті қауіпсіз әрі жауапты пайдалануды үйрету.

4. КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР

Семинар соңында мұғалімдер:

- жасанды интеллекттің негізгі мүмкіндіктерін біледі;

- оқу үдерісінде қолданылатын ЖИ құралдарын ажырата алады;

- сабаққа арналған тапсырмалар мен бағалау критерийлерін әзірлейді;

- оқушылардың білім деңгейіне сәйкес сараланған тапсырмалар құрастырады;

- программалау сабақтарында ЖИ мүмкіндіктерін қолданады;

- ақпараттық қауіпсіздік пен академиялық адалдық талаптарын сақтайды.

5. СЕМИНАРДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ

Қазіргі таңда білім беру жүйесінде цифрлық технологияларды пайдалану маңызды бағыттардың бірі болып отыр. Жасанды интеллект мұғалімнің күнделікті жұмысын жеңілдетіп, оқу материалдарын дайындауға, оқушылардың білімін тексеруге және оқу үдерісін тиімді ұйымдастыруға көмектеседі.

Информатика пәні цифрлық технологиялармен тікелей байланысты болғандықтан, жасанды интеллект құралдарын сабақта орынды пайдалану ерекше маңызға ие.

Жасанды интеллектті тиімді қолдану оқушылардың ақпаратты талдауына, мәселелерді шешуіне, программалау дағдыларын дамытуына және өз бетінше білім алуына мүмкіндік береді.

Сонымен қатар оқушыларға дайын жауапты қабылдай салмай, ақпаратты тексеру, салыстыру және өз тұжырымын жасау дағдыларын қалыптастыру қажет.

6. КІРІСПЕ

Құрметті әріптестер!

Бүгінгі семинарымыздың тақырыбы – «Информатика сабақтарында жасанды интеллект құралдарын тиімді пайдалану».

Білім беру саласында жаңа технологиялардың дамуы мұғалімдерге көптеген мүмкіндіктер ұсынуда. Соның ішінде жасанды интеллект оқу материалдарын дайындау, сабақ құрылымын жоспарлау, тапсырмаларды саралау және оқушыларға кері байланыс беру жұмыстарында қолданылып келеді.

Біздің басты мақсатымыз – жасанды интеллектті тек ақпарат іздеу құралы ретінде емес, оқыту сапасын арттыруға көмектесетін әдістемелік көмекші ретінде пайдалану жолдарын қарастыру.

Семинар барысында ЖИ құралдарының мүмкіндіктерімен танысып, практикалық тапсырмалар орындаймыз және өз тәжірибемізде қолдануға болатын әдістерді талқылаймыз.

7. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК

Жасанды интеллект (ЖИ) – ақпаратты өңдеу, мәтін құрастыру, сұрақтарға жауап беру, үлгілерді анықтау және белгілі бір міндеттерді орындау үшін қолданылатын технологиялар жиынтығы.

Білім беру саласында жасанды интеллект мұғалімге оқу материалдарын әзірлеуге және оқушының оқуына қолдау көрсетуге көмектеседі.

Информатика сабағында жасанды интеллектті мынадай бағыттарда пайдалануға болады:

1. Сабақ жоспарын әзірлеу.

2. Оқу мақсаттарына сәйкес тапсырмалар құрастыру.

3. Программалау кодын түсіндіру.

4. Тест сұрақтарын дайындау.

5. Презентация мен көрнекі материалдар жасау.

6. Оқушылардың білім деңгейіне сәйкес тапсырмаларды саралау.

7. Қалыптастырушы бағалау мен кері байланысты ұйымдастыру.

Жасанды интеллект мұғалімнің кәсіби шешімін алмастырмайды. Оның берген материалдарын мұғалім тексеріп, оқу мақсатына сәйкестендіруі керек.

8. ИНФОРМАТИКА САБАҚТАРЫНДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ҚҰРАЛДАРЫ

**1. ChatGPT**

Мәтін құрастыруға, сабақ жоспарын әзірлеуге, программалау тақырыптарын түсіндіруге, тесттер мен практикалық тапсырмалар дайындауға көмектеседі.

**2. Google Gemini**

Ақпаратты түсіндіру, оқу материалдарын жүйелеу, тапсырмаларға идея ұсыну және мәтінмен жұмыс істеу үшін пайдаланылуы мүмкін.

**3. Microsoft Copilot**

Мәтін дайындау, ақпаратты жинақтау және жұмыс үдерістерін ұйымдастыруға қолдау көрсетеді.

**4. Canva**

Презентациялар, постерлер, инфографикалар және көрнекі оқу материалдарын әзірлеуге мүмкіндік береді. Кейбір функциялары жасанды интеллект технологияларын пайдаланады.

**5. Quizizz және Kahoot**

Интерактивті тесттер мен викториналар ұйымдастыруға арналған платформалар. Қолжетімді ЖИ функциялары платформа нұсқасына және тарифіне байланысты өзгеруі мүмкін.

Аталған құралдарды қолдану барысында ақпараттың дұрыстығын тексеріп, оқушылардың жас ерекшеліктері мен мектеп талаптарын ескеру қажет.

9. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ САБАҚ КЕЗЕҢДЕРІНДЕ ПАЙДАЛАНУ

9.1. Сабақтың басында

Жасанды интеллект көмегімен қызығушылықты оятатын сұрақтар, шағын тапсырмалар және тақырыпқа байланысты жағдаяттар әзірлеуге болады.

Мысалы, «Жасанды интеллект адам өмірін қалай өзгертеді?» деген сұрақ арқылы оқушылардың бастапқы білімін анықтауға болады.

9.2. Жаңа тақырыпты түсіндіру кезінде

Күрделі ұғымдарды қарапайым тілмен түсіндіретін мысалдар дайындауға болады.

Мысалы, «IP-мекенжай дегеніміз не? Оны 9-сынып оқушысына қарапайым тілмен түсіндір және екі мысал келтір» деген сұраныс енгізуге болады.

9.3. Практикалық жұмыс кезінде

Оқушылар жасанды интеллект ұсынған кодты талдайды, оның орындалу ретін түсіндіреді және ықтимал қателерін анықтайды.

Мұғалім оқушылардың тек дайын кодты көшірмей, оның жұмыс істеу принципін түсінуіне назар аударуы керек.

9.4. Бекіту кезеңінде

Жасанды интеллект көмегімен тесттер, сәйкестендіру тапсырмалары және деңгейлік жаттығулар дайындауға болады.

9.5. Сабақ соңында

Оқушыларға өзін-өзі бағалау сұрақтарын ұсынуға болады:

- Бүгін қандай жаңа ақпарат алдым?

- Қандай тапсырманы орындау қиын болды?

- Қандай дағдымды дамыттым?

- Келесі сабақта нені жақсартқым келеді?

10. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ КӨМЕГІМЕН САРАЛАНҒАН ТАПСЫРМАЛАР ӘЗІРЛЕУ

Саралау – оқушылардың білім деңгейін, қабілетін және оқу қажеттіліктерін ескере отырып, әртүрлі тапсырмалар ұсыну.

Мысалы, «Python тіліндегі шартты операторлар» тақырыбы бойынша үш деңгейлі тапсырма дайындауға болады.

**А деңгейі – бастапқы деңгей**

Берілген санның оң, теріс немесе нөл екенін анықтайтын программа құрастыру.

**В деңгейі – орта деңгей**

Екі санның үлкенін анықтайтын программа жазу.

**С деңгейі – күрделі деңгей**

Оқушының жинаған ұпайына байланысты нәтижесін анықтайтын программа құрастыру.

Мұғалім осы тапсырмаларға бағалау критерийлерін, дескрипторларды және күтілетін нәтижелерді жасанды интеллект көмегімен әзірлей алады.

Дайындалған материалдарды мұғалім тексеріп, оқу бағдарламасына сәйкес өңдейді.

11. ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫСТАР

Практикалық жұмыс №1. ЖИ арқылы сабақ жоспарын әзірлеу

**Мақсаты:** жасанды интеллект көмегімен сабақтың құрылымын жоспарлауды үйрену.

**Тапсырма:** ChatGPT немесе басқа қолжетімді ЖИ құралына төмендегі сұранысты енгізіңіз.

«8-сынып информатика пәнінен “Компьютерлік желілер” тақырыбына сабақ жоспарының жобасын дайында. Сабақтың мақсатын, үш тапсырманы, бағалау критерийлерін және сабақ соңындағы кері байланыс сұрақтарын ұсын».

**Күтілетін нәтиже:** мұғалім сабақ жоспарының бастапқы нұсқасын алады және оны оқу мақсатына сәйкестендіріп өңдейді.

## Практикалық жұмыс №2. Тест тапсырмаларын құрастыру

**Мақсаты:** оқушылардың білімін тексеруге арналған сұрақтар дайындау.

**Тапсырма:** «Алгоритмдер» тақырыбы бойынша 10 тест сұрағын әзірлеу. Әр сұрақта төрт жауап нұсқасы және дұрыс жауаптың түсіндірмесі болсын.

**Күтілетін нәтиже:** мұғалім тест тапсырмаларын дайындап, олардың дұрыстығын тексереді.

## Практикалық жұмыс №3. Программалау кодын талдау

**Мақсаты:** оқушылардың алгоритмдік ойлау қабілетін дамыту.

**Тапсырма:** Python тіліндегі шартты операторлар бойынша қате жазылған кодтың үлгісін дайындап, қатені анықтау жолын түсіндіруді сұрау.

Оқушылар ЖИ ұсынған түсіндірмені талдап, қатені өздері түзетеді.

**Күтілетін нәтиже:** оқушылар кодтың орындалу ретін түсінеді және қатені анықтау дағдысын дамытады.

## Практикалық жұмыс №4. Сараланған тапсырмалар әзірлеу

**Мақсаты:** әртүрлі деңгейдегі оқушыларға арналған тапсырмалар құрастыру.

**Тапсырма:** «9-сыныпқа арналған Python циклдері тақырыбы бойынша жеңіл, орташа және күрделі деңгейдегі үш тапсырма дайында. Әр тапсырмаға бағалау критерийлерін қос».

**Күтілетін нәтиже:** мұғалім оқушылардың жеке оқу қажеттіліктеріне сай тапсырмалар жиынтығын әзірлейді.

## Практикалық жұмыс №5. Цифрлық қауіпсіздік ережелерін әзірлеу

**Мақсаты:** жасанды интеллектті қауіпсіз пайдалану мәдениетін қалыптастыру.

**Тапсырма:** оқушыларға арналған «Жасанды интеллектті пайдаланудың 10 қауіпсіздік ережесін» құрастыру.

**Күтілетін нәтиже:** оқушылар жеке деректерді қорғау, ақпаратты тексеру және академиялық адалдық талаптарын түсінеді.

12. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ ҚАУІПСІЗ ПАЙДАЛАНУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

1. Жеке деректер мен құпиясөздерді ашық ЖИ құралдарына енгізбеу.

2. ЖИ берген ақпаратты тексеру.

3. Сенімді дереккөздермен салыстыру.

4. Дайын жауапты өз жұмысы ретінде ұсынбау.

5. Ақпаратты түсініп, өз қорытындыңды жасау.

6. Авторлық құқық талаптарын сақтау.

7. Мұғалім белгілеген пайдалану ережелерін орындау.

8. Қате немесе күмәнді ақпаратты байқасаң, оны тексеру.

9. Оқушының жеке жұмысын және дербес ойлауын бағалау.

10. Жасанды интеллектті жауапкершілікпен пайдалану.

13. КЕРІ БАЙЛАНЫС

Семинар соңында қатысушыларға келесі сұрақтар ұсынылады:

1. Семинардан қандай жаңа ақпарат алдыңыз?

2. Қандай жасанды интеллект құралын өз сабағыңызда қолданар едіңіз?

3. ЖИ көмегімен қандай оқу материалын әзірлеуге болады?

4. Жасанды интеллектті пайдалануда қандай қауіпсіздік талаптарын ескеру қажет?

5. Семинар барысында алған тәжірибеңізді жұмысыңызда қалай қолданасыз?

14. ҚОРЫТЫНДЫ

Қорыта айтқанда, жасанды интеллект – информатика сабақтарында оқыту сапасын арттыруға көмектесетін заманауи технологиялардың бірі.

Оны тиімді пайдалану мұғалімнің сабаққа дайындалуын жеңілдетіп, тапсырмаларды саралауға, оқу материалдарын түрлендіруге және оқушылардың цифрлық сауаттылығын дамытуға мүмкіндік береді.

Сонымен бірге жасанды интеллект мұғалімнің кәсіби шешімін, педагогикалық тәжірибесін және оқушымен тікелей қарым-қатынасын алмастыра алмайды.

Сондықтан әрбір мұғалім ЖИ мүмкіндіктерін оқу мақсатына сәйкес пайдаланып, оның нәтижелерін тексеріп, оқушылардың өз бетінше ойлауына жағдай жасауы қажет.

Біздің мақсатымыз – жаңа технологияны қолдану арқылы оқушылардың білімін жетілдіру, шығармашылық қабілеттерін дамыту және оларды цифрлық қоғамда жауапкершілікпен әрекет етуге үйрету.

15. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР МЕН РЕСУРСТАР

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. UNESCO. *Guidance for Generative AI in Education and Research*. 2023.

3. UNESCO. *AI Competency Framework for Teachers*. 2024.

4. OpenAI ресмисайты: https://chatgpt.com/

5. Google Gemini: https://gemini.google.com/

6. Microsoft Copilot: https://copilot.microsoft.com/

7. Canva: https://www.canva.com/

8. Информатикапәнібойыншақолданыстағыоқубағдарламаларыменәдістемелікматериалдар.