Баланың танымдық қабілетін дамыту, логикалық ойлауын қалыптастыру және қоршаған ортаны танып-білуге қызығушылығын арттыру – мектепалды даярлық кезеңіндегі маңызды міндеттердің бірі. Осы бағытта математикалық түсініктерді қалыптастырудың орны ерекше. Математика баланы тек санауға, сандарды тануға немесе есеп шығаруға үйретіп қана қоймай, оның ойлау, салыстыру, талдау, қорытынды жасау және мәселені шешу қабілеттерін де дамытады.

Менің ойымша, мектепалды даярлық тобында математиканы оқытудың басты мақсаты – балаларға дайын білімді жаттату емес, олардың математикалық ұғымдарды өз тәжірибесі арқылы түсінуіне мүмкіндік беру. Себебі мектеп жасына дейінгі балалар айналасындағы заттарды бақылау, ойын ойнау, салыстыру және тәжірибе жасау арқылы білімді жеңіл меңгереді. Сондықтан педагог әр сабақты қызықты әрі баланың жас ерекшелігіне сай ұйымдастыруы қажет.

Математиканы оқытудағы ең тиімді педагогикалық идеялардың бірі – ойын арқылы білім беру. Ойын баланың қызығушылығын арттырып, оқу әрекетіне белсенді қатысуына ықпал етеді. Мысалы, «Сандарды ретімен орналастыр», «Кім жылдам санайды?», «Артық затты тап», «Геометриялық пішінді таны» сияқты дидактикалық ойындарды қолдануға болады. Осындай ойындар арқылы балалар сандарды таниды, заттарды санайды, олардың сандық құрамын салыстырады және қарапайым математикалық тапсырмаларды орындауға үйренеді. Мен үшін баланың математика сабағына қуана қатысып, өздігінен шешім табуға талпынуы – оқытудың маңызды нәтижесі.

Келесі бір маңызды идея – математиканы күнделікті өмірмен байланыстыру. Бала математикалық ұғымдардың өмірде қалай қолданылатынын түсінген кезде білімге деген қызығушылығы артады. Мысалы, ойыншықтарды санау, ыдыстарды көлеміне қарай салыстыру, заттарды үлкенінен кішісіне қарай орналастыру, жемістерді түсі мен пішіні бойынша топтастыру сияқты тапсырмалар ұсынуға болады. Сонымен қатар балаларға «Қай топта зат көп?», «Қайсысы ұзын?», «Егер тағы бір зат қоссақ, не өзгереді?» деген сұрақтар қою арқылы олардың ойлануына жағдай жасаймын. Мұндай әрекеттер математикалық білімнің күнделікті өмірмен тығыз байланысты екенін түсінуге көмектеседі.

Математикалық білімді меңгертуде көрнекілік әдісінің де маңызы зор. Түрлі түсті санау таяқшалары, геометриялық пішіндер, сандық карточкалар, текшелер мен табиғи материалдар балаларға абстрактілі ұғымдарды нақты заттар арқылы түсінуге мүмкіндік береді. Мысалы, бала бес санының мағынасын түсіну үшін бес текшені санап, оларды басқа заттармен салыстыра алады. Ал геометриялық пішіндерді қоршаған ортадағы заттармен сәйкестендіру арқылы олардың пішіні мен ерекшеліктерін ажыратады. Осындай көрнекі әрекеттер баланың есте сақтауын, зейінін және қабылдау қабілетін дамытады.

Менің педагогикалық тәжірибеде маңызды деп санайтын тағы бір бағытым – логикалық ойлауды дамыту. Математика сабағында балаларға тек дұрыс жауапты табу емес, сол жауапқа қалай келгенін түсіндіру мүмкіндігін беру қажет. Мысалы, белгілі бір заңдылықпен орналасқан суреттер қатарын жалғастыру, заттарды ортақ белгілері бойынша топтастыру, артық затты анықтау және қарапайым жұмбақ есептерді шешу тапсырмаларын қолдануға болады. Мұндай жұмыстар балаларды салыстыруға, себеп-салдарлық байланысты түсінуге және өз шешімін дәлелдеуге үйретеді.

Сонымен қатар мектепалды даярлық тобында шығармашылық тапсырмалар мен зерттеу әрекеттерін ұйымдастырудың маңызы ерекше. Балалар геометриялық пішіндерден үй, ағаш, көлік немесе түрлі бейнелер құрастыра алады. Заттарды ұзындығына, биіктігіне, көлеміне қарай салыстырып, нәтижесін өз сөздерімен түсіндіреді. Осындай тапсырмалар математикалық біліммен қатар қиялды, шығармашылықты және өздігінен әрекет ету дағдыларын қалыптастырады.

Әр баланың жеке ерекшелігін ескеру де – тиімді оқытудың негізгі шарттарының бірі. Балалардың математикалық түсініктерді меңгеру деңгейі мен ойлау қарқыны әртүрлі болады. Бір бала сандарды оңай таныса, екінші бала заттарды санау немесе салыстыру кезінде қосымша қолдауды қажет етуі мүмкін. Сондықтан педагог тапсырмаларды балалардың мүмкіндіктеріне қарай саралап, оларға түсінікті нұсқаулар мен қажетті көрнекіліктер ұсынуы керек. Баланың кішкентай жетістігін мадақтау оның өзіне деген сенімін арттырып, жаңа тапсырмаларды орындауға ынталандырады.

Қазіргі білім беру үдерісінде интерактивті және цифрлық ресурстарды тиімді пайдалану да өзекті. Интерактивті тақтадағы санау ойындары, пішіндерді сәйкестендіру тапсырмалары мен қысқа танымдық бейнематериалдар сабақтың мазмұнын түрлендіреді. Дегенмен цифрлық технологиялар балалардың нақты заттармен жұмыс істеуін, қимыл-қозғалысын және педагогпен тікелей қарым-қатынасын алмастырмауы тиіс. Оларды оқу мақсатына сай қосымша құрал ретінде қолданған дұрыс.

Математикалық түсініктерді қалыптастыруда ата-анамен ынтымақтастықтың да орны бар. Үйде баламен бірге ойыншықтарды санау, дастарқан жаю кезінде ыдыстарды есептеу, баспалдақпен көтерілгенде қадамдарды санау немесе заттарды көлеміне қарай салыстыру сияқты қарапайым әрекеттерді орындауға болады. Бұл балалардың алған білімін күнделікті өмірде қолдануына және математикалық ойлауын үздіксіз дамытуына мүмкіндік береді.

Қорыта айтқанда, мектепалды даярлық тобында математиканы оқыту – баланың жан-жақты дамуына ықпал ететін маңызды үдеріс. Ойын технологияларын, көрнекілік әдістерін, логикалық тапсырмаларды, шығармашылық әрекеттерді және күнделікті өмірмен байланысты жаттығуларды тиімді пайдалану балалардың математикалық білімге деген қызығушылығын арттырады. Педагогтің міндеті – әр балаға ойлануға, ізденуге, салыстыруға және өз шешімін табуға мүмкіндік беру.

Менің ойымша, математика баланың бойында тек есептеу дағдысын ғана емес, өмірді танып-білуге деген құштарлықты да қалыптастыруы керек. Әрбір қызықты тапсырма, әрбір сәтті шешім және әрбір қолдау сөзі баланың өз қабілетіне сенуіне жол ашады. Сондықтан мектепалды даярлық тобында математиканы ойынмен, шығармашылықпен және өмірлік тәжірибемен ұштастыра оқыту – болашақта білімді, ізденімпаз әрі логикалық ойлай алатын тұлғаны қалыптастырудың маңызды негізі.

Темирова Карлыгаш Мырзабаевна

«Алматы облысы білім басқармасының

Талғар ауданы бойынша білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің

«№43 жалпы білім беретін орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

мектеп алды даярлық мұғалімі