2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Е. Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебі

Султанова Нургуль Куанышкалиевна

Ағылшын тілі пәні мұғалімі

Мақсаты

Ағылшын тілі сабақтарында әр оқушының жеке ерекшеліктері мен білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, барлық оқушыға қолжетімді, қауіпсіз әрі нәтижелі білім беру ортасын ұйымдастыру жолдарын көрсету.

Міндеттері

инклюзивті білім берудің негізгі қағидаларын ағылшын тілі сабағымен байланыстыру;

оқушылардың қабілеті мен білім алу қажеттілігіне қарай тапсырмаларды саралау;

визуалды, вербалды және практикалық қолдау тәсілдерін тиімді қолдану;

коммуникативтік әдістер арқылы оқушының сабаққа белсенді қатысуына мүмкіндік жасау;

тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым дағдыларын қолжетімді тәсілдермен дамыту;

қалыптастырушы бағалау арқылы әр оқушының жеке ілгерілеуін қолдау.

Күтілетін нәтиже

Мұғалім инклюзивті сыныпта ағылшын тілін оқытудың тиімді әдістерін тәжірибеде қолдана алады, тапсырмаларды оқушы қажеттілігіне қарай бейімдейді, әр баланың сабаққа қатысуына мүмкіндік жасайды және оқушының жеке жетістігін бағалауға бағытталған қолайлы білім беру ортасын қалыптастырады.

Кіріспе

Құрметті әріптестер!

Бүгінгі білім берудің басты мақсаты – тек білімді оқушы тәрбиелеу емес, әр баланың білім алуға мүмкіндігі бар орта қалыптастыру.

Инклюзивті білім беру туралы айтқанда, біз көбіне ерекше білім беру қажеттілігі бар оқушыларды ғана ойлаймыз. Алайда инклюзияның мағынасы әлдеқайда кең.

Бір сыныпта ақпаратты тез қабылдайтын оқушы да, тапсырманы орындауға көбірек уақыт қажет ететін бала да, еркін сөйлейтін оқушы да, ойын айтуға қиналатын бала да отырады. Бір оқушы мәтін арқылы жақсы үйренсе, екіншісі сурет арқылы түсінеді, ал үшіншісіне тапсырманы бірнеше рет қайталап түсіндіру қажет болуы мүмкін.

Сондықтан инклюзивті білім берудің басты сұрағы:

«Бұл оқушы басқалар сияқты орындай ала ма? » емес,

«Бұл оқушының оқуына мен қандай жағдай жасай аламын? »

Осы көзқарас мұғалімнің жұмысын өзгертеді.

Ал ағылшын тілі сабағы – инклюзивті білім беруді жүзеге асыруға өте қолайлы пәндердің бірі. Себебі тіл үйретуде біз суретті, дыбысты, қозғалысты, жұптық және топтық жұмысты, ойын элементтерін, диалогті, рөлдік тапсырмаларды қатар қолдана аламыз.

1. Инклюзивті оқытудың негізгі қағидалары

Инклюзивті сыныптағы ең маңызды қағида – әр оқушыны қабылдау және оның мүмкіндігіне сену.

Біз кейде барлық оқушыға бір тапсырма беруді әділдік деп қабылдаймыз. Бірақ инклюзивті білім беруде әділдік – бәріне бірдей тапсырма беру емес, әрқайсысына нәтижеге жетуге қажетті қолдау көрсету.

Мысалы, ағылшын сабағында барлық оқушыға:

“Describe your family” ltuty nfgcshvf, thіklі ltkіr/

Бір оқушы өздігінен 7–8 сөйлем құра алады.

Екінші оқушыға тірек сөздер қажет:

mother – father – sister – brother – kind – friendly

Алүшіншіоқушығадайынқұрылымұсынылады:

This is my. ..

His/Her name is. ..

He/She is. ..

I love my. ..

Үшоқушыдабіроқумақсатынажұмысжасапотыр. Бірақсолмақсатқажетужолдарыәртүрлі.

Инклюзияныңмәнідеосында: мақсатортақболуымүмкін, алоғанапаратынжоләртүрліболуы.

2. Ағылшынтіліндегітапсырмалардысаралау

Инклюзивтісабақтасаралауерекшемаңызды.

Саралаудегеніміз – оқушыны «күшті», «әлсіз» депбөлуемес. Бұл – тапсырманыңкөлемін, күрделілігін, орындаутәсіліннемесеберілетінқолдаудыоқушыныңқажеттілігінесәйкесөзгерту.

Мысалы, “My School” тақырыбында:

Қолдаудыкөбірекқажетететіноқушы:

Match the words with the pictures.

school – teacher – classroom – book – desk

Ортадеңгейдегіоқушы:

Complete the sentences.

My school is __.

My favourite subject is __.

I like my school because __.

Жоғарыдеңгейдегіоқушы:

Describe your school and explain what you would like to change in it.

Бұлжердеоқушыларәртүрлідеңгейдегітапсырмаорындағанымен, барлығыбіртақырыпаясындатілдікдағдыларындамытады.

Мұғалімүшінеңмаңыздысы – тапсырманыжеңілдетіпқанақоюемес, қажеттіқолдаудыұсынаотырып, оқушыныбіртіндепдербестіккежеткізу.

3. Визуалдықолдаудыпайдалану

Ағылшынтілісабағындавизуалдықолдауөтетиімді.

Әсіресежаңасөздердімеңгерудесуреттер, карточкалар, пиктограммалар, сызбалар, сөздіккарталар, қысқабейнематериалдароқушыныңақпараттытүсінуінжеңілдетеді.

Мысалы, Weather тақырыбынөткенкездетек:

sunny, rainy, windy, cloudy, snowy

депсөздердіжазыпқоюдыңорнынаәрсөздіңқасынасуреторналастыруғаболады.

Оқушысөздібіруақытта: көреді → естиді → қайталайды → суретпенбайланыстырады → сөйлемдеқолданады.

Мысалы:

☀️ It is sunny.

🌧️ It is rainy.

🌬️ It is windy.

Осындайқарапайымвизуалдытіректеркейбіроқушыларүшінқосымшакөмекболса, басқаоқушыүшіноқуматериалынтүсінудіңнегізгіқұралыболуымүмкін.

Сондықтанвизуалдыматериал – сабақтытекәдемібезендіруқұралыемес, оқушығаақпараттықолжетімдіететінпедагогикалыққұрал.

4. Коммуникативтікәдістер

Ағылшынтілінүйренудіңбастымақсаты – қарым-қатынасжасау.

Бірақбарлықоқушыбірденсыныпалдындаағылшынтіліндееркінсөйлейалмайды.

Кейбіроқушыларжауаптыбілседе, қателесуденқорқады. Кейбіреулергесөйлемқұрастыруүшінуақытқажет.

Сондықтанбірден:

“Come to the board and speak! ”деудіңорнынаоқушынысөйлесугебіртіндепдайындағантиімді.

Мысалы:

Think → Pair → Share

Think – оқушыалдыменөзжауабынойланады.

Pair – жауабынжұбыменталқылайды.

Share – дайынболғанкездесыныппенбөліседі.

Соныменқатарсөйлеугеарналғантірекқұрылымдардықолдануғаболады:

I think. ..

In my opinion. ..

I like. .. because. ..

I agree with. ..

I don't agree because. ..

Мұндайтіректероқушыға «Неайтамын? » дегенқорқыныштыазайтып, назарынтілдікқарым-қатынасқабағыттайды.

Инклюзивтісабақтаеңмаңыздысы – баланыміндеттітүрдекөпсөйлетуемес, оғансөйлеугемүмкіндікберу.

5. Төрттілдікдағдыныдамыту

Ағылшынтіліноқытудатөртнегізгідағдыбар:

Listening – Speaking – Reading – Writing.

Инклюзивтісыныптаосытөртдағдыныңәрқайсысынақолжетімділікқамтамасызетілуіқажет.

Listening

Аудионыбірнешереттыңдату, алдыналанегізгісөздерментаныстыру, тыңдалымкезіндесуреттернемесетірексөздерберутиімді.

Speaking

Оқушығадайынсөйлемқұрылымдарын, сөздікбанкіннемеседиалогүлгісінұсынуғаболады.

Reading

Үлкенмәтіндішағынбөліктергебөліп, негізгісөздердіерекшелеу, мәтінмазмұнынсуретпенбайланыстыруоқушыныңтүсінуінекөмектеседі.

Writing

Барлықоқушыданбірденкөлемдімәтінталапетуміндеттіемес.

Жазылымды:

word → phrase → sentence → paragraph

қағидасыбойыншаұйымдастыруғаболады.

Мысалы:

Travel

→ beautiful country

→ visit a beautiful country

→ I want to visit a beautiful country.

→ I want to visit Japan because it is a beautiful and interesting country.

Яғнибізоқушыдандайыннәтиженібірденталапетпей, солнәтижегеапаратынбаспалдақтардыұсынамыз.

6. Қалыптастырушыбағалау

Инклюзивтібілімберудебағалаудыңмақсаты – оқушыныбасқаоқушыменсалыстыруемес, оныңөзініңалдыңғынәтижесіменсалыстырғандағыілгерілеуінкөрсету.

Сондықтан:

«Сен тағы да қате жібердің»

дегеннің орнына:

«Бүгін сен сөйлемді өзің құра алдың. Енді сөздердің орын тәртібіне назар аударайық»

деген кері байланыс әлдеқайда тиімді.

Ағылшын сабақтарында қарапайым өзін-өзі бағалау тәсілдерін қолдануға болады:

🟢 I can do it myself.

🟡 I need some help.

🔴 I need more practice.

Бұлтәсілоқушығаөзоқуынтүсінугемүмкіндікбереді, алмұғалімгекімгеқандайқолдауқажетекенінкөрсетеді.

Қалыптастырушыбағалаудыңнегізгімақсаты:

«Қаншақатежібердің? » дегенсұраққажауапберуемес, «Келесіқадамыңқандайболуыкерек? » дегенсұраққажауапберу.

7. Инклюзивтісабақтағымұғалімніңрөлі

Инклюзивтібілімберумұғалімненбарлықбалағажеке-жекесабақжоспарынжазудыталапетпейді.

Мұғалімбіроқумақсатынсақтайотырып:

ақпараттыәртүрліжолменұсынаалады;

тапсырманы бірнеше деңгейде ұйымдастыра алады;

жауап берудің бірнеше тәсілін ұсына алады;

қосымша уақыт бере алады;

визуалды және тілдік тіректер қолдана алады;

жұптық қолдауды ұйымдастыра алады;

оқушының шағын жетістігін байқап, қолдай алады.

Мұғалімнің ең маңызды міндеті – оқушының орнына тапсырманы орындау емес, оның тапсырманы өзі орындай алуына жағдай жасау.

8. Инклюзивті ағылшын сабағының қарапайым формуласы

Мен инклюзивті ағылшын сабағын мынадай қарапайым формуламен сипаттар едім:

Бір мақсат + әртүрлі жол + қажетті қолдау + жетістікке мүмкіндік

Бір мақсат – сынып белгілі бір оқу мақсатына бағытталады.

Әртүрлі жол – бір оқушы оқиды, екіншісі тыңдайды, үшіншісі сурет арқылы түсінеді, төртіншісі практикалық әрекет арқылы меңгереді.

Қажетті қолдау – сөздік, сөйлем үлгісі, сурет, қосымша уақыт, жұптық жұмыс.

Жетістікке мүмкіндік – әр оқушы сабақ соңында өзінің алға жылжығанын сезінуі керек.

Практикалық мысал

Мысалы, сабақ тақырыбы:

“My Favourite Season”

Сабақ мақсаты – оқушылардың өздерінің сүйікті жыл мезгілі туралы ағылшын тілінде айтуы.

1-деңгей:

Choose and say:

My favourite season is summer.

2-деңгей:

Complete:

My favourite season is __ because it is __.

3-деңгей:

Speak:

My favourite season is autumn because the weather is cool and the trees are beautiful. I like walking outside in autumn.

Алжоғарыдеңгейдегіоқушыға:

Compare two seasons and explain which one you prefer.

дегентапсырмаберіледі.

Осылайшабірсыныптағыбарлықоқушыбіртақырыпқажәнебірмақсатқажұмысістейді, бірақәрқайсысыөзініңмүмкіндігінесәйкесәрекететеді.

Қорытынды

Құрметтіәріптестер!

Инклюзивтібілімберу – жекебірәдіснемесеерекшесабақтүріемес. Ол – мұғалімніңбалағадегенкөзқарасы.

Біздіңалдымыздаотырғаноқушыларбірдейемес. Олардыңқабылдауы, қызығушылығы, қабілеті, жұмысқарқыныменқолдауғадегенқажеттілігіәртүрлі.

Сондықтанзаманауимұғалім:

«Неліктенбұлбалаорындайалмайды? »депсұраудангөрі:

«Олорындайалуыүшінменненіөзгертеаламын? »депойлауықажет.

Ағылшынтілісабағындакейдекішкентайғанаөзгерісүлкеннәтижебереді:

мәтінгебірсуретқосу;

тапсырманыекібөліккебөлу;

бірсөйлемүлгісінберу;

қосымшабірминутуақытұсыну;

оқушығажұбыменжауапберугемүмкіндікжасау;

кішкентайжетістігінбайқап, қолдаубілдіру.

Осындайқарапайымәрекеттерарқылыбізоқушығатекағылшынтілінүйретіпқанақоймаймыз.

Бізоған:

«Сендеосысыныптыңмаңыздымүшесісің.

Сеніңдеқолыңнанкеледі.

Сеніңдеүйренугемүмкіндігіңбар»

дегенсенімбереміз.

Сондықтанинклюзивтібілімберудіңнәтижесінбірғанасөйлемменқорытындылауғаболады:

Бізбаланыбілімберужүйесінебейімдемеуімізкерек. Білімберуортасынбаланыңбілімалуынабейімдеуімізкерек.

Әр бала — ерекше.

Әр бала үйрене алады.

Біздің міндетіміз — соған мүмкіндік жасау.