Дене тәрбиесі – оқушылардың денсаулығын нығайтуға, дене қабілеттерін дамытуға және салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған маңызды оқу үдерісі. Спорттық ойындар оқушылардың қимыл-қозғалыс белсенділігін арттырып қана қоймай, олардың ұйымшылдық, жауапкершілік, төзімділік және жылдам шешім қабылдау қасиеттерін дамытуға ықпал етеді. Осындай спорт түрлерінің бірі – гандбол.

Гандбол – шапшаңдықты, ептілікті, дәлдікті және командалық үйлесімділікті талап ететін спорттық ойын. Ойын барысында қатысушылар допты бір-біріне беру, оны алып жүру, қақпаға лақтыру және қарсыластың шабуылына тосқауыл қою дағдыларын меңгереді.

Сабақтың негізгі мақсаты – оқушыларға гандбол ойынының негізгі ережелерін түсіндіру, техникалық әдіс-тәсілдерін үйрету және алған білімдерін практикалық ойын барысында дұрыс қолдануға дағдыландыру.

Гандбол ойынының негізгі ережелері

Команда құрамы

Гандбол – командалық ойын. Халықаралық ережелер бойынша команданың ресми тізімінде 16 ойыншыға дейін болуы мүмкін. Ойын кезінде алаңда бір командадан 7 ойыншы, оның ішінде бір қақпашы болады. Қалған ойыншылар қосалқы құрамда тұрып, ойын барысында ауыса алады.

Командалық ойынның нәтижелі болуы әр ойыншының өз міндетін дұрыс орындауына, бір-бірімен үйлесімді әрекет етуіне және ортақ мақсатқа ұмтылуына байланысты. Сондықтан оқушылар ойын кезінде тәртіп сақтап, командаластарына қолдау көрсетіп, өзара түсіністік танытуы қажет.

Ойынның ұзақтығы

Гандбол ойынының ұзақтығы ойыншылардың жас ерекшелігіне байланысты белгіленеді. Ересектер арасындағы ресми жарыстарда ойын 30 минуттан екі таймға созылады. Таймдар арасында әдетте 10 минуттық үзіліс беріледі. Ал балалар мен жасөспірімдер үшін ойын уақыты жарыс ережесіне және жас санатына қарай қысқартылуы мүмкін.

Ойын барысында уақытты тиімді пайдалану, шабуылды дұрыс ұйымдастыру және қорғанысты үйлестіру маңызды рөл атқарады. Үзіліс кезінде ойыншылар демалып қана қоймай, жаттықтырушының нұсқауларын тыңдап, келесі кезеңге дайындалады.

Доппен жұмыс істеу техникасы

Гандболдағы негізгі техникалық дағдыларға допты беру, допты қағып алу, алып жүру және қақпаға лақтыру жатады. Бұл әдістерді дұрыс орындау ойынның қарқынын арттырып, команданың шабуыл жасау мүмкіндігін кеңейтеді.

Ойынның маңызды ережелерінің бірі – ойыншының допты қолында үш секундтан артық ұстамауы және допты алып келе жатқанда үш қадамнан артық жасамауы. Егер ойыншы допты жерге соғып алып жүрсе, ол осы әрекетін жалғастыра алады. Бұл талаптар ойынның шапшаң әрі үздіксіз өтуіне мүмкіндік береді.

Допты командаласына берген кезде ойыншылар бір-бірінің орналасуын, арақашықтығын және қарсыластың әрекетін ескеруі керек. Допты дәл беру мен оны сенімді қабылдау командалық шабуылдың нәтижелілігін арттырады.

Ережені бұзғаны үшін қолданылатын жазалау  шаралары

Гандбол ойынында әділдік пен қауіпсіздік қағидаларын сақтау маңызды. Ережені бұзған ойыншыға төреші жағдайдың сипатына қарай ескерту, екі минутқа ойыннан шеттету немесе басқа да тиісті жаза қолдануы мүмкін.

Сары карточка ойыншыға ескерту ретінде көрсетіледі. Ал екі минутқа шеттету кезінде ойыншы алаңнан уақытша шығарылады да, оның командасы сол уақыт аралығында аз құраммен ойнайды. Қарсыласқа әдейі кедергі келтіру, қауіпті әрекеттер жасау және спорттық әдепті бұзу ойынның әділ өтуіне кері әсер етеді.

Сондықтан әрбір оқушы ойын ережелерін сақтап, қарсыласына құрметпен қарауға және қауіпсіздік талаптарын орындауға міндетті.

Сабақты бағалау жүйесі

Сабақ барысында оқушылардың білімін бағалау үшін 10 балдық дескриптор жүйесін қолдануға болады. Бағалау кезінде олардың теориялық білімдері, сұрақтарға берген жауаптары, практикалық тапсырмаларды орындауы және сабаққа белсенді қатысуы ескеріледі.

Оқушының ойын ережелерін білуі ғана емес, оларды нақты жағдаяттарда дұрыс қолдана алуы да маңызды. Осы арқылы білім алушылардың түсіну, талдау, шешім қабылдау және өз әрекетін бағалау дағдылары қалыптасады.

Сабақты бекіту: «Жас төреші» ойыны

Сабақ соңында оқушылардың алған білімдерін бекіту мақсатында «Жас төреші» атты танымдық ойын ұйымдастырылады. Мұғалім гандбол ойынына қатысты түрлі жағдаяттарды ұсынады, ал оқушылар сол жағдайларға сәйкес төрешілік шешім қабылдайды.

Мысалы, ойыншы допты қолында үш секундтан артық ұстап қалса немесе үш қадамнан артық жасаса, қандай шешім қабылдануы керектігі сұралады. Оқушылар өз жауаптарын ойын ережелерімен дәлелдеп, мәселені талқылайды.

Бұл әдіс оқушылардың теориялық білімдерін тәжірибемен ұштастыруға, жылдам ойлауына және өз пікірін негіздеп айтуына мүмкіндік береді. Ойын нәтижелері сабақтың бағалау дескрипторлары бойынша есепке алынады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, гандбол ойынын үйрету – оқушылардың дене дайындығын жетілдірумен қатар,олардың тұлғалық қасиеттерін дамытуға мүмкіндік беретін тиімді педагогикалық құрал. Ойын барысында оқушылар шапшаңдық, ептілік, дәлдік және төзімділік қабілеттерін жетілдіреді. Сонымен бірге ұжымда жұмыс істеуге, тәртіп сақтауға, жауапкершілік алуға және қарсыласын құрметтеуге үйренеді.

Гандбол ережелерін теориялық тұрғыдан түсіндіріп, оларды практикалық тапсырмалар мен танымдық ойындар арқылы бекіту оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырады. Демек, дене тәрбиесі сабағында гандболды жүйелі оқыту – салауатты өмір салтын қалыптастырудың, спорттық мәдениетті дамытудың және оқушылардың дене қабілеттерін жетілдірудің маңызды жолдарының бірі.

Саудабаева Замира Сайлаубаевна

Маңғыстау облысы,Бейнеу ауданы

“Бейнеу жалпы білім беретін мектеп”КММ