Мемлекеттік тілдің цифрлық қоғамдағы қолданысы мен жаңа мүмкіндіктері 

Бүгінгі қоғамның тынысын технологиясыз елестету қиын. Ақпараттың таралу жылдамдығы, жасанды интеллектінің дамуы, цифрлық платформалардың көбеюі – адамның білім алуынан бастап күнделікті қарым-қатынасына дейінгі дағдыларын өзгертіп келеді. Кеше ғана біз ақпаратты кітаптан, газеттен немесе теледидардан іздесек, бүгінде мәліметті әлеуметтік желіден, электронды кітапханадан, білім беру платформаларынан, бейнесабақтардан, түрлі цифрлық ресурстардан және жасанды интеллект құралдарынан іздейміз.

Олай болса, қазақ тілі де осы кеңістікте толыққанды қолданылуы тиіс.

Қазақ тілі — мемлекеттік тіліміз, ана тіліміз. Ұлттық руханиятымыздың ұлықталып, арнайы бір күннің тіл мерекесі болып белгіленуі үлкен мәртебе.

Бұл мереке «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің қуаттысы – тіл» деп ұлағатты сөз қалдырған, қазақ халқының тағдыры мен тілі үшін күрескен Алаш ардақтысы, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының туған күнімен сабақтас.

Ахмет Байтұрсынұлының тілге қатысты ұстанымдарына бүгінгі өзгерістер тұрғысынан қарасақ, мәселенің өзегі өзгермегенін аңғарамыз. Өзгергені – тілді қолданатын орта мен құралдар.

Бір кезеңде қазақ баласының сауатын ана тілінде ашу, қазақ тілін оқытуға қажетті құралдарды жасау маңызды болса, бүгін сол тілді білім мен ғылымда, ақпарат кеңістігінде және цифрлық технологияларда еркін қолдану қажеттілігі алдыңғы орынға шығып отыр.

Ахмет Байтұрсынұлы бастаған істің жалғасы да осында.

Ол өз дәуірінде қазақ тілін жүйелеуге, оқытуға, зерттеуге қажетті ғылыми негіз қалыптастырды. Бүгінгі ұрпақ сол тілді жаңа заманның құралдарымен байытып, жаңа қолданыс аясына енгізуі керек. Қазақ тіліндегі сапалы электронды ресурстардың, цифрлық кітаптардың, ғылыми және оқу материалдарының, терминологиялық қорлардың көбеюі – тілдің жаңа ортадағы қолданысын кеңейтудің маңызды жолдарының бірі.

Сондықтан бүгінгі міндет – қазақ тілінің бай мұрасын сақтап қана қою емес, оны жаңа дәуірдің талаптарына бейімдеу.

Тілдің ертеңі ең алдымен біліммен байланысты. Себебі мектеп – баланың тілмен жүйелі түрде танысатын ғана емес, тіл арқылы ойлауды үйренетін ортасы.

Бүгінгі оқушы ақпаратқа қол жеткізуде мұғалімге тәуелді емес. Қажетті мәліметті бірнеше секундта таба алады. Сондықтан қазіргі ұстаздың міндеті де өзгерді.

Бұрын мұғалім ақпараттың негізгі көзі болса, бүгін оның басты міндеттерінің бірі – оқушыны сол ақпараттың ішінен керегін таңдай білуге, оның дұрыстығын тексеруге, салыстыруға, талдауға және өз ойын сауатты жеткізуге үйрету.

Бұл әсіресе қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғаліміне үлкен жауапкершілік жүктейді.

Сабақта цифрлық технологияларды, мультимедиалық ресурстарды, интерактивті платформаларды, жасанды интеллект құралдарын пайдалану – бүгінгі уақыт талабы. Бірақ технология сабақтың мазмұнын алмастырмауы керек.

Құрал көп болғанымен, мақсат біреу: оқушының тілдік мүмкіндігін кеңейту.

Ол өз ойын қазақ тілінде еркін жеткізе алуы, мәтінді түсініп оқуы, пікірін дәлелдеуі, сауатты жазуы, ақпаратты саралауы және қазақ тілін тек пән ретінде емес, өзінің күнделікті өміріндегі қажетті құрал ретінде қабылдауы керек.

Тілді үйрету – оны өмірмен байланыстыру. Сондықтан бүгінгі сабақта оқушыға дайын мәтінді жаттатудан гөрі, тілді нақты жағдайда қолдануға мүмкіндік беру маңызды.

Мысалы, оқушы әлеуметтік желіге жазба дайындауы, цифрлық жоба қорғауы, ақпараттық мәтін құрастыруы, подкаст әзірлеуі, белгілі бір мәселе бойынша пікір білдіруі немесе жасанды интеллект ұсынған ақпаратқа талдау жасауы мүмкін.

Мұндай тапсырмалар тіл мен технологияны бір-біріне қарсы қоймайды. Керісінше, қазақ тілін қазіргі оқушы өмір сүріп отырған ортамен байланыстырады.

Бұл – тіл үйретудің жаңа мүмкіндігі.

Ахмет Байтұрсынұлының ағартушылық жолына бүгінгі ұстаздың көзімен қарасақ, бір сабақтастық анық байқалады. Заман өзгерген сайын оқыту құралы өзгереді, бірақ ұстаздың ұрпаққа бағыт берудегі жауапкершілігі өзгермейді.

Бүгінгі мұғалім дәстүр мен жаңашылдықтың арасынан өз жолын табуы керек. Бір жағынан, тілдің табиғи қалпын, әдеби нормасын, ұлттық мазмұнын сақтау маңызды. Екінші жағынан, сол тілді бүгінгі баланың өмірімен, цифрлық ортамен, жаңа технологиялармен байланыстыра білу қажет.

Бұл – бірін таңдап, екіншісінен бас тарту емес.

Керісінше, өткеннің тәжірибесін сақтай отырып, болашақтың мүмкіндігін пайдалану.

Қорыта келе, тілімізді құрметтеу – ана тілімізде сөйлеу.

Тілімізді дамыту – оны ғылым мен білімнің тілі ету.

Тілімізді болашаққа жеткізу – оны жаңа технологиямен бірге дамыту.

Ұлт ұстазының ғасыр бұрынғы аманаты бүгін де бізге үн қатады.

Тілдің тағдыры – ұлттың тағдыры.

Ал оның ертеңі – бүгінгі біздің әрекетімізге байланысты.

Осынау бабаларымыз сөйлеп, даналарымыз толғап,аналарымыз әлдилеп өскен қазақ тілінің еліміздің болашағының көркеюіне ықпал етуіне ұстаздарымыздың қосар үлесі мол деп білемін.

Қасиеті терең, құнары мол Абай әрлеген, Жамбыл жырлаған, Мәңгілік елдің Мәңгілік тілін өз мәнінде қолданып, жас ұрпаққа жеткізу азаматтық парызымыз.

Тіліміз тұғырлы, тұтастығымыз баянды болсын! Баршаңызды Тілдер мерекесімен құттықтаймын!!!

Қызылорда облысы,Сырдария ауданы,Тереңөзек кенті

Сырдария ауданы бойынша білім бөлімінің әдіскері

Қалжанова Қаракөз