2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Умарова Шохиста Уткиркизи

Түркістан облысы Кентау қаласының

Қарнақ ауылы Шаш-төбе жалпы білім беретін мектептің

ағылшын тілі пәні мұғалімі

Көрнекілікқұралдардынпайдалану – оқушылардыңағылшынтілінмеңгерудеңгейінарттырудыңтиімдітәсілдерініңбір түрі. Флеш-карталар, суреттер, плакаттар, сызбалар, нақты заттар мен цифрлық презентациялар оқушыларға жаңа сөздерді түсінуге, грамматикалық құрылымдарды меңгеруге және қарым-қатынас дағдыларын дамытуға көмектеседі. Бұл мақалада ағылшын тілін оқытудағы көрнекілік құралдардың педагогикалық маңызын қарастырылып, оларды сабақ барысында қолданудың практикалық әдістері ұсынылады. Әсіресе сөздік қорды байытуға, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға, сөйлеу дағдыларын жетілдіруге және тілдік дағдыларды дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Дұрыс таңдалған көрнекі материалдарды интерактивті оқыту әдістерімен ұштастыру оқушылар үшін қызықты әрі қолайлы білім беру ортасын қалыптастыруға ықпал етеді.

Қазіргі білім беру жағдайында оқушылардың шет тілін меңгеру құзыреттілігін дамыту – тілдік білім берудің маңызды міндеттерінің бірі. Ағылшын тілін үйрену барысында оқушылар сөздік қорды меңгеріп, грамматикалық құрылымдарды түсініп, тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым дағдыларын дамытуы қажет. Алайда кейбір оқушылар жаңа сөздерді түсінуде, есте сақтауда және ағылшын тілінде күнделікті қарым-қатынас жасауда қиындықтарға кездеседі.

Бұл қиындықтарды жеңу үшін мұғалімдер тиімді әрі оқушыға бағытталған оқыту әдістерін қолдануы керек. Осындай әдістердің бірі – көрнекілік құралдарды жүйелі пайдалану. Көрнекі материалдар ауызша түсіндіруді толықтырып, оқушыларға тілдік бірліктерді нақты жағдаяттар арқылы түсінуге мүмкіндік береді.

Көрнекілік құралдар әсіресе жас оқушыларды оқытуда маңызды рөл атқарады. Суреттер, заттар және басқа да көрнекі ресурстар олардың назарын аударып, сабаққа белсенді қатысуына ықпал етеді. Сонымен қатар көрнекілік құралдарды оқушылардың жас ерекшеліктеріне, тілдік деңгейіне және оқу мақсаттарына сәйкес қолдану жоғары сынып оқушылары үшін де пайдалы.

Мақаланың мақсаты – ағылшын тілін оқытудағы көрнекілік құралдардың рөлін қарастыру және оларды оқушылардың тіл меңгеру нәтижелерін жақсарту үшін қолданудың тиімді жолдарын анықтау.

1. Ағылшын тілін оқытудағы көрнекілік құралдардың педагогикалық маңызы

Көрнекілік құралдар – ақпаратты бейнелер, таңбалар, сызбалар, кестелер, заттар және басқа да визуалды материалдар арқылы ұсынатын оқыту ресурстары. Олардың негізгі мақсаты – оқу мазмұнын түсінікті, қолжетімді және есте сақтауға жеңіл ету.

Mayer (2009) еңбегінде сөздік түсіндірулер мен оларға сәйкес көрнекі бейнелерді орынды үйлестіру оқыту үдерісін қолдай алатыны қарастырылады. Бұл қағиданы тіл үйретуде ағылшын сөздерін мағыналы суреттермен және өмірлік жағдаяттармен байланыстыру арқылы қолдануға болады.

Көрнекілік құралдарды пайдаланудың бірнеше педагогикалық артықшылығы бар. Біріншіден, көрнекі материалдар жаңа сөздерді меңгеруді жеңілдетеді. Екіншіден, суреттер, сөздік карточкалар мен сызбалар бұрын меңгерілген материалды қайталауға және еске түсіруге мүмкіндік береді. Үшіншіден, көрнекі ресурстар оқушылардың пәнге деген қызығушылығы мен белсенділігін арттыра алады. Төртіншіден, көрнекілік құралдар тілдік материалды белгілі бір контексте түсінуге көмектеседі.

Дегенмен көрнекілік құралдардың тиімділігі олардың мазмұнына, түсініктілігіне және сабақта дұрыс қолданылуына байланысты.

2. Ағылшын тілін оқытуда қолданылатын көрнекілік құралдардың түрлері

2.1. Флеш-карталар

Флеш-карталар – сөздік қорды үйретуге арналған ең қолайлы көрнекілік құралдардың бірі. Олар жануарлар, тағамдар, отбасы мүшелері, түстер, киімдер, мамандықтар және күнделікті іс-әрекеттер тақырыптарын меңгертуде тиімді.

Мысалы, «Animals» (Жануарлар) тақырыбын өткен кезде мұғалім мысықтың, иттің, арыстанның және пілдің суреттерін көрсетеді. Оқушылар жануарлардың атауларын айтып, «It is a lion» немесе «I like dogs» сияқты сөйлемдер құрастырады. Флеш-карталарды есте сақтау ойындарында, сөзді табу тапсырмаларында және жұптық жұмыстарда да қолдануға болады.

2.2. Суреттер мен плакаттар

Суреттер мен плакаттар оқушыларға тілді мағыналы контексте түсінуге көмектеседі. Оларды сөздік қорды байыту, адамдар мен орындарды сипаттау және сөйлем құрастыру дағдыларын дамыту үшін қолдануға болады. Мысалы, сынып бөлмесінің суреті мектеп заттарына қатысты сөздерді және мекенді білдіретін предлогтарды үйретуге көмектеседі. Оқушылар «The book is on the desk» және «The bag is under the chair» сияқты сөйлемдер құрастырады.

2.3. Кестелер мен сызбалар

Кестелер мен сызбалар грамматикалық ережелерді түсіндіруде және ақпаратты жүйелеуде пайдалы. Олар етістіктің формаларын, есімдіктерді және сөйлем құрылымдарын көрсетуге мүмкіндік береді. Мысалы, Present Simple шағын түсіндіретін кесте арқылы оқушылар «I play football» және «She plays football» сөйлемдерін салыстыра алады.

2.4. Нақты заттар

Тіл үйретуде қолданылатын нақты заттар педагогикалық тәжірибеде realia деп аталады. Мұғалім сабаққа кітап, қалам, сызғыш, ойыншық, жеміс-жидек және тұрмыстық заттарды әкеліп, оларды оқу үдерісінде пайдалана алады. Мысалы: «What is this?» – «It is an apple.»; «What colour is it?» – «It is red.» Мұндай тапсырмалар сөздік қорды, сұрақ қою дағдыларын және қарапайым сөйлем құрылымдарын меңгеруге көмектеседі.

2.5. Цифрлық көрнекілік материалдар

Цифрлық презентациялар, оқу бейнероликтері, интерактивті жаттығулар және онлайн көрнекі ресурстар дәстүрлі оқыту материалдарын толықтыра алады. Бұл құралдар айтылымды көрсетуге, жаңа тақырыптарды таныстыруға, сөздік қорды қайталауға және тыңдалым дағдыларын дамытуға пайдалы. Мұғалімдер цифрлық материалдарды таңдағанда оқушылардың жас ерекшеліктерін, тілдік деңгейін және сабақтың мақсатын ескеруі керек.

3. Көрнекілік құралдарды қолданудың практикалық әдістері

Көрнекілік құралдардың тиімділігі оларды мақсатты оқу тапсырмаларымен ұштастырған кезде айқын көрінеді.

Сөздер мен суреттерді сәйкестендіру. Оқушылар сөздер жазылған карточкаларды сәйкес суреттермен жұптастырады. Бұл тапсырма сөздерді тану және қайталау дағдыларын қалыптастырады.

Суретті сипаттау. Мұғалім отбасы, мектеп немесе күнделікті іс-әрекеттер тақырыбына байланысты сурет көрсетеді. Оқушылар суреттегі адамдарды, заттарды және әрекеттерді сипаттайды. Бұл айтылым дағдысын дамытып, сөздерді контексте қолдануға үйретеді.

Сөзді табу ойындары. Мұғалім суреттің бір бөлігін ғана көрсетеді немесе көрнекі белгілер береді. Оқушылар заттың немесе жануардың атауын табуға тырысады.

Суреттер арқылы әңгіме құрастыру. Оқушыларға белгілі бір оқиғаны бейнелейтін бірнеше сурет беріледі. Олар суреттерді дұрыс ретпен орналастырып, оқиғаны ағылшын тілінде әңгімелейді. Бұл әдіс сөйлеу дағдысын, сөздік қорды, қиялды және логикалық ойлауды дамытады.

Грамматиканы көрнекі түрде меңгерту. Мұғалім грамматикалық құрылымдарды түсіндіру үшін сызбаларды, уақыт сызықтарын және суретті мысалдарды пайдаланады. Оқушылар осы материалдар негізінде жаттығулар орындайды немесе өз сөйлемдерін құрастырады.

Бұл тапсырмаларды әртүрлі жас ерекшеліктеріне және тілдік деңгейлерге бейімдеуге болады. Бастапқы деңгейдегі оқушылар жеке сөздер мен қарапайым сөйлемдерді қолданса, деңгейі жоғары оқушылар көлемді сипаттамалар мен әңгімелер құрастыра алады.

Қорытынды

Көрнекілік құралдар ағылшын тілін оқытуда маңызды рөл атқарады, өйткені олар тілдік материалды түсінікті, мағыналы және қолжетімді етеді. Флеш-карталар, суреттер, плакаттар, кестелер, нақты заттар мен цифрлық материалдар сөздік қорды меңгеруге, грамматиканы түсінуге, оқушылардың қызығушылығын арттыруға және коммуникативтік құзыреттілігін дамытуға көмектеседі.

Бұл ресурстардың тиімділігі оларды дұрыс таңдауға, мақсатты пайдалануға және тиісті оқыту әдістерімен ұштастыруға байланысты. Көрнекі материалдар интерактивті тапсырмалармен, жұптық және топтық жұмыстармен, тұрақты тілдік жаттығулармен біріктірілген кезде оқушылардың белсенді әрі саналы білім алуына жағдай жасайды.

Сондықтан ағылшын тілі мұғалімдеріне көрнекілік құралдарды оқушылардың қажеттіліктері мен оқу мақсаттарына сәйкес сабақ барысында жүйелі түрде қолдану ұсынылады. Көрнекі ресурстарды орынды пайдалану қолайлы оқу ортасын қалыптастырып, оқушылардың ағылшын тілінде қарым-қатынас жасауға деген сенімділігін арттыруға ықпал етеді.