Міндеттері:

1. Биологияны тек жаттау пәнінен зерттеу пәніне айналдыру.

2. Оқушыны бақылау, салыстыру, тәжірибе жасау, қорытынды шығару дағдыларына үйрету.

3. Жасанды интеллектті (ChatGPT, Canva AI) сабақта қауіпсіз және сауатты қолдану мәдениетін қалыптастыру.Оқушының пәнге деген қызығушылығын арттырып, білім сапасын көтеру.

Өзектілігі:

Қазіргі білім беру PISA талабына сай, оқушыдан дайын білімді жаттауды емес, алған білімін өмірде қолдана білуді талап етеді. Ал STEAM және ЖИ – осы талапты орындайтын ең жаңа тренд.

Күтілетін нәтиже:

Оқушы өз бетінше зерттей алатын, цифрлық сауатты, бәсекеге қабілетті тұлға болып қалыптасады.

Аннотация: Бұл мақалада білім берудегі жаңа трендтердің бірі – STEAM технологиясы мен жасанды интеллект (ЖИ) құралдарын биология сабағында қолдану арқылы оқушылардың зерттеушілік, танымдық және функционалдық сауаттылығын дамыту мәселесі қарастырылған. Автордың жеке тәжірибесі негізінде нақты сабақ үлгілері мен тиімді әдіс-тәсілдер ұсынылған.

Түйінді сөздер: STEAM, жасанды интеллект, биология, зерттеу дағдысы, функционалдық сауаттылық, жаңа тренд, үздік тәжірибе.

Кіріспе

Қазіргі таңда білім беру жүйесінде түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр. Мемлекет басшысы Қ.К.Тоқаев өз Жолдауында педагог мәртебесін көтеру, білім сапасын арттыру және цифрлық технологияларды білім беруге енгізу қажеттігін атап өтті. Осыған орай «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық семинардың маңызы өте зор.Биология – тек жаттау пәні емес, зерттеу пәні. Оқушы табиғатты бақылап, тәжірибе жасап, қорытынды шығаруы керек. Ал дәстүрлі әдіспен бұл дағды толық қалыптаспайды. Сондықтан мен өз сабағымда соңғы екі жылда STEAM және жасанды интеллект (ЖИ) құралдарын жүйелі қолданып келемін.

НегізгібөлімSTEAM – бұл Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics пәндерінкіріктіріпоқытумоделі. Ал жасанды интеллект осы модельді жүзеге асырудың ең тиімді құралы болып отыр.Менің тәжірибемде бұл қалай жүзеге асады?

7-сынып «Террабионттар – құрлықта тіршілік ететін организмдер» тақырыбын мысалға алайын.

1-кезең. Ғылыми зерттеу . Оқушылар мектеп ауласынан топырақ үлгісін алып келеді. Сыныпта лупа, микроскоп арқылы топырақтағы тірі организмдерді бақылайды. Мысалы, жауын құрты – геобионт, құмырсқа, қоңыздар – эпигеобионттар екенін өз көздерімен көреді. Бақылау күнделігіне жазады. Бұл – нағыз зерттеу дағдысы.

2-кезең. Технология және ЖИ . Оқушылар өз бақылауын тексеру үшін ЖИ-ге жүгінеді. ChatGPT, Gemini желілеріне «Террабионттар деген не? Олардың гидробионттардан 3 басты айырмашылығы неде? Олар құрғақшылыққа қалай бейімделген?» деген сұрақ қояды. ЖИ берген жауапты өз бақылауымен салыстырады. Оқушы сыни ойлауға үйренеді – ЖИ қателесуі мүмкін, оны тексеру керек екенін түсінеді.

3-кезең. Инженерия және математика. Тапсырма: «Құрлықта тіршілік ететін организмге арналған террариум жобасын жаса». Олар қағаз бетіне сызба сызады, өлшемдерін есептейді. Бұл жерде математикалық есептеу және инженерлік ойлау дамиды.

4-кезең. Өнер және шығармашылық . Ең қызықты кезең. Оқушылар Canva AI, Leonardo AI платформаларында өз қиялындағы «Идеал террабионт» бейнесін жасайды. Мысалы, «Егер қоңыз шөлде өмір сүрсе, оның жабыны қандай болар еді?» деп промпт жазады. ЖИ суретті 10 секундта салып береді. Оқушы сол суретке ғылыми сипаттама жазады. Бұл әдіс оқушының сабаққа деген қызығушылығын 100% арттырады.

Менің бақылауым бойынша, мұндай сабақтан кейін БЖБ және ТЖБ нәтижелері 18-22%-ға көтерілді. Оқушылар PISA тапсырмаларын оңай орындайтын болды.

Сонымен қатар, ЖИ-ді қолдану мұғалім үшін де тиімді. Мен сабақ жоспарын, деңгейлік тапсырмаларды, тест сұрақтарын құрастыруда ChatGPT-ні көмекші ретінде қолданамын. Бұл уақытымды үнемдеп, оқушымен жеке жұмысқа көбірек көңіл бөлуге мүмкіндік береді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, білім берудегі жаңа тренд – технологиядан қашпау, қайта оны сауатты қолдану. STEAM және жасанды интеллект – биология сабағын жанды, қызықты, зерттеуге толы ететін құрал. Мұғалімнің үздік тәжірибесі – жаңаны жаттап алу емес, оны оқушы игілігіне жарату.

Бұл әдіс кез келген биология мұғаліміне пайдалы. Себебі ол оқушының бойында XXI ғасыр дағдыларын: зерттеу, сыни ойлау, креативтілік, цифрлық сауаттылықты қалыптастырады. Ал бұл – бүгінгі білім берудің басты мақсаты.

Әдебиеттер:

1.Қазақстан Республикасы Президенті Қ.К.Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – 2023 ж.Биология.

2.Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. – Алматы: Атамұра, 2023. – 192 б.

3.PISA тапсырмалары негізінде функционалдық сауаттылықты дамыту. – Астана: Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА, 2023.

4.EDU-NEWS.KZ – Республикалық ақпараттық-білім беру порталы.

Барахова Жансая Дуйсембаевна

Шымкент қаласы, Ақжайық м\а

Биология пәні мұғалімі