2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Баяндамашы: Саудабаева Замира Сайлаубаевна Лауазымы: Дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі

1-бет. Кіріспе. Сабақтың мақсаты мен маңыздылығы

Қайырлы күн, құрметті конференция қатысушылары, қадірлі әріптестер!

Бүгінгі семинарда сіздермен дене тәрбиесі сабағында оқушылардың спорттық дағдыларын қалыптастыру, олардың дене белсенділігін арттыру және командалық ойындар арқылы тұлғалық қасиеттерін дамыту бағытындағы тәжірибеммен бөліскім келеді.

Менің бүгінгі таныстыратын тақырыбым – «Гандбол ойынының негізгі ережелерін меңгерту арқылы оқушылардың қимыл-қозғалыс дағдыларын дамыту».

Қазіргі білім беру жүйесінде дене тәрбиесі пәнінің маңызы ерекше. Себебі біздің міндетіміз оқушыларды тек дене жаттығуларын орындауға үйрету ғана емес, олардың салауатты өмір салтын ұстануына, өзара ынтымақтастықта әрекет етуіне, жылдам шешім қабылдауына және жауапкершілік сезімін қалыптастыруына ықпал ету болып табылады.

Осы мақсаттарды жүзеге асыруда командалық спорт түрлерінің, соның ішінде гандбол ойынының мүмкіндіктері мол.

Гандбол – жоғары жылдамдықты, шапшаңдықты, ептілікті, төзімділікті және ұжымдық әрекетті талап ететін спорт түрі. Бұл ойын барысында оқушылар допты меңгеріп қана қоймай, кеңістікті бағдарлауды, қарсыластың әрекетін болжауды, өз командасымен бірлесе жұмыс істеуді үйренеді.

Мен өз тәжірибемде гандбол сабағын ұйымдастыру кезінде теориялық білім мен практикалық әрекетті өзара байланыстыруға ерекше назар аударамын.

Сабақтың негізгі мақсаты – оқушыларға гандбол ойынының басты ережелерін түсіндіру, оларды ойын жағдайында дұрыс қолдануға үйрету және спорттық мәдениетін қалыптастыру.

Осы мақсатқа жету үшін бірнеше міндетті басшылыққа аламын. Атап айтқанда, оқушылардың ойын ережелері туралы білімін кеңейту, доппен жұмыс істеу техникасын жетілдіру, командалық қарым-қатынас мәдениетін дамыту және әділ ойын қағидаларын сақтауға тәрбиелеу.

Сабақ барысында заманауи педагогикалық әдістерді, көрнекі презентацияны, қалыптастырушы бағалауды және ойын технологияларын тиімді пайдалануға тырысамын.

2-бет. Бағалау жүйесі және гандболдың негізгі ережелері

Құрметті әріптестер!

Сабақтың нәтижелі өтуі үшін оқушыларға ең алдымен оқу мақсаты мен бағалау критерийлерін түсіндіру маңызды деп есептеймін.

Сондықтан сабағымның алғашқы кезеңінде оқушыларды 10 балдық бағалау дескрипторымен таныстырамын.

Бағалау барысында оқушының гандбол ережелерін білуі, ойын уақытын ажырата алуы, доппен жұмыс істеу техникасын дұрыс орындауы, командалық әрекетке қатысуы және қауіпсіздік талаптарын сақтауы ескеріледі.

Бұл бағалау жүйесі оқушыларға өз жетістігін бақылауға, жіберген қателіктерін анықтауға және сабаққа белсенді қатысуға мүмкіндік береді.

Келесі кезеңде гандбол ойынының негізгі ережелерін түсіндіруге көшемін.

Ең алдымен команда құрамына тоқталамын.

Гандбол – ұжымдық спорт түрі. Қолданыстағы халықаралық ережелер бойынша команданың ойынға тіркелетін құрамында 16 ойыншыға дейін болуы мүмкін. Ал ойын алаңында бір мезгілде әр командадан жеті ойыншыға дейін қатысады. Олардың бірі қақпашы қызметін атқарады.

Оқушыларға ойыншы алмастыру тәртібін, әр ойыншының міндетін және командалық үйлесімділіктің маңызын түсіндіремін.

Бұл жерде балалардың назарын бір маңызды мәселеге аударамын: гандболда жеке шеберлік қаншалықты жоғары болса да, командалық бірлік болмаса, жақсы нәтижеге жету қиын.

Одан кейін ойын уақыты туралы мәлімет беремін.

Ресми ережеге сәйкес, ересектер арасындағы ойын екі таймнан тұрады және әр тайм 30 минутқа созылады. Ал жасөспірімдер арасында ойын ұзақтығы жас ерекшелігіне қарай 20 немесе 25 минуттық таймдардан тұруы мүмкін.

Оқушыларға уақытты тиімді пайдаланудың, ойын қарқынын сақтаудың және үзіліс кезінде тактикалық әрекеттерді талқылаудың маңызын түсіндіремін.

Сонымен қатар сабақ барысында балаларға мынадай сұрақ қоямын:

«Егер команда ойынның соңғы минуттарында жеңіліп жатса, қандай тактикалық әрекеттерді қолдануы мүмкін?»

Осындай сұрақтар арқылы оқушыларды тек дайын ақпаратты қабылдауға емес, өздігінен ойлануға және шешім қабылдауға бағыттаймын.

Менің ойымша, дене тәрбиесі сабағында оқушының физикалық белсенділігімен қатар, логикалық және тактикалық ойлау қабілетін дамыту да аса маңызды.

3-бет. Доппен жұмыс техникасы және тәртіп ережелері

Сабақтың келесі маңызды бөлімі – доппен жұмыс істеу техникасын меңгерту.

Гандбол ойынында допты дұрыс қабылдау, беру, алып жүру және қақпаға лақтыру негізгі техникалық әрекеттерге жатады.

Бұл кезеңде оқушыларға «үш қадам» және «үш секунд» ережелерін түсіндіремін.

Яғни ойыншы допты қолында үш секундтан артық ұстамауы және допты жерге соқпай үш қадамнан артық жасамауы тиіс.

Аталған ережелер ойынның қарқынын сақтауға, оқушылардың жылдам әрекет етуіне және допты командаласына дер кезінде беруіне ықпал етеді.

Теориялық түсіндіруден кейін міндетті түрде практикалық тапсырмалар ұйымдастырамын.

Мысалы, оқушыларды жұптарға бөліп, бір-біріне доп беру, белгіленген арақашықтықта қозғалу, үш қадам жасап допты беру және қақпаға дәл лақтыру жаттығуларын орындатамын.

Мұндай тапсырмалар оқушылардың қозғалыс үйлесімділігін, қол мен көздің сәйкестігін, шапшаңдығын және дәлдігін дамытады.

Сонымен қатар тапсырмаларды орындау кезінде оқушылардың дайындық деңгейі мен жеке ерекшеліктерін ескеремін. Қажет болған жағдайда жаттығулардың күрделілігін өзгертіп, әр оқушының сабаққа белсенді қатысуына жағдай жасаймын.

Келесі назар аударатын мәселе – ойын тәртібі мен қауіпсіздік ережелері.

Спортта жоғары нәтижеге жету маңызды болғанымен, ең басты құндылық – әділдік, тәртіп және қарсыласқа құрмет көрсету.

Сондықтан оқушыларға гандболдағы ескерту мен жазалау жүйесін түсіндіремін.

Ережені бұзған ойыншыға тәртіп бұзушылықтың сипатына қарай сары қағаз көрсетілуі, екі минутқа ойыннан шеттетілуі немесе аса ауыр жағдайда дисквалификация қолданылуы мүмкін.

Екі минуттық шеттету кезінде команда бір ойыншыға кем ойнайды. Бұл команданың қорғанысына және ойын нәтижесіне әсер етуі ықтимал.

Осы мысал арқылы оқушыларға әр ойыншының тәртібі бүкіл команданың нәтижесіне ықпал ететінін түсіндіремін.

Сабақ барысында қауіпсіздік техникасын сақтауға да ерекше көңіл бөлемін. Атап айтқанда, қарсыласты итермеу, қауіпті қимылдар жасамау, арақашықтықты сақтау және төрешінің шешімін құрметтеу талаптарын үнемі еске салып отырамын.

Осылайша, гандбол сабағы тек спорттық шеберлікті қалыптастырумен шектелмей, оқушыларды жауапкершілікке, тәртіпке және өзара сыйластыққа тәрбиелеудің тиімді құралына айналады.

4-бет. Білімді бекіту, тәжірибелік ойын және қорытынды

Құрметті әріптестер!

Сабақтың қорытынды кезеңінде оқушылардың меңгерген білімін тексеру мақсатында «Жас төреші» атты ойын элементін қолданамын.

Бұл әдістің ерекшелігі – оқушылар дайын сұрақтарға жауап беріп қана қоймай, нақты ойын жағдайларын талдап, төреші ретінде шешім қабылдайды.

Мысалы, бірінші жағдаятта ойыншы допты қолында бес секунд ұстап тұрса, қандай ереже бұзылғанын анықтайды.

Екінші жағдаятта ойыншы допты жерге соқпай төрт қадам жасаған жағдайда төрешінің қандай шешім қабылдауы керектігін түсіндіреді.

Үшінші жағдаятта қарсылас ойыншыны қауіпті түрде итерген кезде қолданылатын жазалау шараларын талқылайды.

Оқушылар әр жағдаят бойынша өз пікірлерін айтып, шешімдерін ережеге сүйене отырып дәлелдейді.

Бұл тәсіл балалардың теориялық білімін тәжірибемен байланыстыруға, сыни ойлауын дамытуға және ойын ережелерін саналы түрде меңгеруіне мүмкіндік береді.

Сонымен бірге «Жас төреші» ойыны оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттырып, олардың өзіне деген сенімділігін қалыптастыруға көмектеседі.

Тапсырмалар аяқталғаннан кейін оқушылардың жауаптары мен практикалық әрекеттерін алдын ала белгіленген 10 балдық дескриптор негізінде бағалаймын.

Бағалау кезінде тек дұрыс жауапты ғана емес, оқушының белсенділігін, дәлелдеу қабілетін, командалық жұмысқа қатысуын және қауіпсіздік ережелерін сақтауын да назарға аламын.

Сабақ соңында қысқаша рефлексия ұйымдастырамын. Оқушылар бүгін қандай жаңа ереже үйренгенін, қай тапсырма қызықты болғанын және қандай дағдыны жетілдіру қажет екенін айтып өтеді.

Осы арқылы келесі сабақта қандай бағыттарға көбірек көңіл бөлу керектігін анықтауға мүмкіндік аламын.

Қорыта айтқанда, гандбол ойынын оқытуда теориялық түсіндіру, практикалық жаттығулар, ойын технологиялары және қалыптастырушы бағалау әдістерін өзара үйлестіру маңызды.

Өз тәжірибемде бұл тәсілдерді қолдану оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыруға, ережелерді саналы түрде меңгеруіне және командалық әрекет дағдыларын дамытуға ықпал ететінін байқаймын.

Мен үшін дене тәрбиесі сабағының басты нәтижесі – оқушының тек спорттық көрсеткішке қол жеткізуі емес, оның дені сау, белсенді, тәртіпті, жауапкершілігі жоғары және өз ортасымен ынтымақтастықта әрекет ете алатын тұлға болып қалыптасуы.

Сондықтан әрбір сабағымда оқушыларға спорттың тек жарыс пен жеңістен тұрмайтынын, оның ең алдымен өзара құрмет, достық, табандылық және әділдік мектебі екенін жеткізуге тырысамын.

Болашақта да дене тәрбиесі сабақтарында заманауи оқыту әдістерін тиімді пайдаланып, оқушылардың спортқа деген қызығушылығын арттыру және салауатты өмір салтын қалыптастыру бағытындағы жұмыстарымды жалғастырамын.

Құрметті әріптестер!

Сөзімді қорытындылай келе, баршаңызды оқушылардың дене белсенділігін арттыруға, спорттық мәдениетін дамытуға және дені сау ұрпақ тәрбиелеуге бірлесе үлес қосуға шақырамын.

Өйткені дені сау ұрпақ – еліміздің жарқын болашағы!

Назар қойып тыңдағандарыңызға көп рақмет!