2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

«Л. Н. Толстой атындағы орта мектебі» КММ

Спикер: Уразбаева Жансая Есенгелдиевна

Тарих пәні мұғалімі

Құрметті әріптестер, қадірлі тыңдаушылар!

Егер көне қолжазба немесе домбыра сөйлей алса, бізге қандай тарих айтар еді? Сол тарихти деректер арқылы танып, келесі ұрпаққа түсінікті жеткізу — бүгінгі тақырыбымның негізгі ойы.

Мақсаты және өзектілігі:

Мақсатым — қазақтың тарихи-мәдени мұрасын сақтауда жасанды интеллекттің мүмкіндіктерін көрсетіп, оны тарих сабағындағы нақты зерттеу жұмысымен байланыстыру.

Тақырыптың өзектілігі мынада: мұраның цифрлық көшірмесін жасау жеткіліксіз. Оның шығу тарихы, мәдени мағынасы және дереккөзі де сақталуы керек. Оқушы ескі суретті көргенімен, кімдер бейнеленгенін және қандай оқиғаға қатысты екенін білмесе, тарихи мазмұнын толық түсіне алмайды.

Цифрландыру мен AI қызметін ажырату да маңызды. Артефактіні суретке түсіру немесе үшөлшемді сканерлеу цифрлық көшірме жасайды. Ал тиісті AI жүйелері мәтінді тануға, деректерді жүйелеуге, салыстыруға және тексерілген мәліметтен экскурсия мәтінін дайындауға көмектесе алады. Нәтиженің сапасы материалға, тілге және жүйенің мүмкіндігіне байланысты.

Дәлел және халықаралық тәжірибе

Нақты ғылыми дәлел келтірейін. 2022 жылы Nature журналында жарияланған зерттеуде ежелгі грек жазбаларын қалпына келтіруге арналған Ithaca жүйесі сыналды. Зерттеудегі тапсырмаларда мамандардың дәлдігі AI көмегінсіз 25 пайыз болса, оның көмегімен 72 пайызға жеткен. Бұл — адам мен технологияның бірлескен жұмысының мүмкіндігін көрсететін мысал. Бірақ осы нәтижені қазақ қолжазбаларына немесе мектеп оқушыларына тікелей көшіруге болмайды. [1]

АҚШ пен Еуропадағы нақты білім беру бастамаларымен салыстырсақ, цифрлық мұра оқушының дерекпен жұмыс істеуіне қызмет етеді. АҚШ Конгресс кітапханасының BythePeople жобасы оқушылар мен еріктілерді тарихи құжаттарды мәтінге түсіруге, тексеруге және белгілеуге шақырады. Еуропада Europeana мұғалімдерге цифрланған мәдени мұра материалдарын сабақта қолдануға арналған ресурстар мен сабақ идеяларын ұсынады. Бұлар өздігінен AI жобалары емес; бізге құндысы — тарихи деректі оқу тапсырмасына айналдыру тәжірибесі. [2, 3]

Осы тәжірибеден алатын сабақ: технологияның білімге пайдасын оқушының не үйренгені арқылы бағалау. Қазақстан тарихы сабағында да оқушыға ақпараттың қайдан алынғанын анықтап, дәлелді қорытынды жасауға мүмкіндік беретін тапсырмалар ұсынуға болады.

Практикалық жаңалығы

Ұсынатын әдістемелік идеям — «Мұраның цифрлық паспорты». Оқушы бір нысанды таңдап, суретін, тарихын, дереккөздерін және белгісіз мәліметтерін бір карточкаға жинайды. AI көмегімен мәтінді ықшамдайды, кейін оны қайта тексеріп, QR-код арқылы ұсынады. Қазақша мәтіннің тексерілген аудармасы мұраны басқа тілдегі аудиторияға да таныстыруға мүмкіндік береді.

Үлгінің практикалық ерекшелігі — AI көмегі мен адам тексеруін ашық көрсетуінде. Оқушы қандай мәтін өзгергенін және қандай дерекке сүйенгенін түсіндіреді. Бұл — мектепке ұсынылатын үлгі; тиімділігін оқушы жұмыстары мен кері байланыс арқылы бағалау қажет.

Қорытынды:

Құрметті әріптестер! Тарих сабағындағы маңызды нәтиже — оқушының ұлттық мұраны түсінуі және дерекке жауапкершілікпен қарауы. AI жасаған тарихи бейнені иллюстрация деп белгілеп, әр тұжырымның негізін тексерсек, технологияны осы мақсатқа бағыттай аламыз.

Өткенді болашақпен жалғау — мұраны түсінетін, бағалайтын және оны адал жеткізетін ұрпақ тәрбиелеу.

Назарларыңызға рақмет!