2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Досполова Сауле Амангельдиновна

М. Әуезов атындағы №128 жалпы білім беретін мектеп. Алматы қаласы

Аңдатпа

Бұл мақалада орта мектептегі Информатика пәні сабақтарында жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын білім беру процесіне кіріктірудің әдістемелік негіздері мен практикалық тәсілдері жан-жақты қарастырылады. Жасанды интеллект құралдарын тиімді пайдалану арқылы білім алушылардың алгоритмдік ойлауын, бағдарламалау дағдыларын, аналитикалық қабілеттерін және шығармашылық әлеуетін дамыту жолдары талданады. Мақалада оқушыларға қарапайым репродуктивті және аналитикалық микро-тапсырмалар дайындаудан бастап, заманауи фреймворктар мен веб-технологияларды (HTML, CSS, jаvascript, Pygame) қолдана отырып кешенді шығармашылық жобаларды жүзеге асыруға дейінгі деңгейлік модель сипатталған. Сонымен қатар, ЖИ-ді білім беруде қолданудың педагогикалық шарты ретиде академиялық адалдық, промпт-инжиниринг дағдысы мен цифрлық гигиена мәселелері талқыланады.

Түйін сөздер: жасанды интеллект, информатиканы оқыту әдістемесі, медиасауаттылық, шығармашылық жобалар, цифрлық білім беру, промпт-инжиниринг, геймификация.

1. Кіріспе

Қазіргі таңда заманауи білім беру жүйесі қарқынды цифрлық трансформация кезеңін бастан кешіруде. Әсіресе, жасанды интеллект (ЖИ) мен генеративті модельдердің жедел дамуы оқыту парадигмасын түбегейлі өзгертті. Информатика пәні бұл жаңашылдықтардың бел ортасында тұрғандықтан, пән мұғалімінен тек дәстүрлі бағдарламалау немесе компьютерлік сауаттылықты үйретіп қоймай, оқушыларды болашақтың цифрлық дағдыларына баулуды талап етеді.

Жасанды интеллект оқу процесінде тек дайын жауап табатын құрал емес, оқушының танымдық белсенділігін арттыратын, шығармашылық әлеуетін ашатын және оқу процесін жекелендіруге мүмкіндік беретін интерактивті ассистентке айналуы тиіс. Осыған орай, информатика сабағында ЖИ құралдарын тиімді тапсырмалардан бастап, ауқымды жобалық жұмыстарға дейін жүйелі түрде қолдану – заманауи педагогиканың өзекті мәселесі болып табылады.

2. Жасанды интеллектіні оқу процесіне кіріктірудің педагогикалық негіздері

Информатика сабақтарында ЖИ технологияларын қолдану бірнеше маңызды дидактикалық міндеттерді шешуге мүмкіндік береді:

• Жекелендірілген оқыту траекториясы: Оқушылар өздерінің меңгеру жылдамдығы мен білім деңгейіне сәйкес сараланған тапсырмалар алып, ЖИ ассистенттер арқылы жедел кері байланыс ала алады [1, 45-б.].
• Критикалық және алгоритмдік ойлауды дамыту: ЖИ арқылы генерацияланған кодты немесе мәтінді талдау, қателерді іздеу, оны оңтайландыру оқушының сараптамалық қабілетін шыңдайды.
• Медиасауаттылық пен академикалық адалдық: ЖИ ұсынған ақпаратты тексеру (фактчекинг), гибридті нәтижелерді бағалау және этикалық нормаларды сақтау дағдылары қалыптасады [2, 112-б.].

Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, білім беруде генеративті нейрожелілерді дұрыс бағыттау оқушылардың сабаққа деген мотивациясын 30-40%-ға арттырады және күрделі алгоритмдік ұғымдарды меңгеру уақытын айтарлықтай қысқартады [3, 88-б.].

3. Тиімді деңгейлік тапсырмаларды әзірлеу әдістемесі

ЖИ мүмкіндіктерін игеру қарапайым микро-тапсырмалардан басталып, біртіндеп күрделенуі қажет. Информатика сабағында қолдануға арналған деңгейлік тапсырмалар жүйелі түрде құрылады.

3.1. Репродуктивті және аналитикалық тапсырмалар (Кодты талдау мен оңтайландыру)

Оқушыларға ЖИ арқылы генерацияланған бағдарлама коды ұсынылады. Олардың міндеті – кодтың логикасын түсіндіру, логикалық немесе синтаксистік қателерді табу (debugging) және оны тиімдірек алгоритмге ауыстыру.

Мысалы: Python тілінде жазылған алгоритмдегі цикл немесе шартты операторлар ішінен қатені тауып, оны оңтайландыру.

3.2. Промпт-инжиниринг тапсырмалары (Тапсырманы дұрыс тұжырымдау)

Промпт-инжиниринг – бұл ЖИ-мен тиімді тіл табысу және нақты сұраныс құрастыру өнері. Оқушыларға белгілі бір нәтижеге жету үшін сұранысты (prompt) дұрыс құрастыру міндеті жүктеледі.

Тапсырма: Мәтіндік сипаттама арқылы веб-беттің HTML/CSS қаңқасын құрастыруға арналған нақты және егжей-тегжейлі промпт жазу.

4. Информатика сабақтарындағы шығармашылық жобалар

Базалық дағдылар қалыптасқаннан кейін оқушылар топтық немесе жеке шығармашылық жобаларға көшеді. Бұл деңгейде ЖИ дизайнерлік, архитектуралық немесе кодингтік көмекші рөлін атқарады.

4.1. «Бағдаршам әдісі – Интерактивті кері байланыс тақтасы»

Бұл жобада оқушылар HTML, CSS (Glassmorphism стилі) және jаvascript арқылы сыныптағы сабақ түсінігін бағалайтын веб-қосымша жасайды. ЖИ мұнда UI/UX элементтерінің визуализациясын ұсынуға және негізгі интерактивті скрипттерді құрастыруға көмектеседі.

4.2. Pygame кітапханасымен графикалық және ойын жобалары

Оқушылар Python тіліндегі Pygame кітапханасы арқылы 2D ойындар мен графикалық сценарийлер әзірлейді. Бұл ретте оқушылар объектіге бағытталған бағдарламалау концепцияларын меңгеріп, ЖИ көмегімен графикалық координаттар мен физикалық модельдерді есептейді [4, 115-б.].

4.3. «Арқан тартыс» – Интерактивті геймификацияланған білім сайысы

Желідегі қауіпсіздік және ақпараттық гигиена тақырыптары бойынша оқушылар ЖИ-ді сұрақтар базасын құрастыруға, интерактивті логиканы дайындауға пайдаланады.

5. Мұғалім мен оқушының рөліндегі трансформация

ЖИ білім беруге енгізілгенде мұғалімнің де, оқушының да рөлі едәуір өзгереді. Төменде дәстүрлі оқыту мен ЖИ кіріктірілген оқытудың салыстырмалы сипаттамасы келтірілген:

Қорытынды

Информатика сабағында жасанды интеллект құралдарын енгізу – уақыт талабы. Тек дайын жауаптарды көшіруден қашып, ЖИ-ді ойлауды шыңдайтын құрал ретінде пайдалану оқушылардың бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Қарапайым функционалды тапсырмалардан бастап, күрделі шығармашылық веб-қосымшалар мен ойындарды әзірлеуге дейінгі жол оқушылардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастырады. Болашақта ЖИ-ді пәндік әдістемеге тереңдеп енгізу цифрлық білім сапасын жаңа деңгейге көтерері сөзсіз.

Әдебиеттер

1. Абайұлы Б., Қасымова Г. Информатиканы оқытудағы заманауи цифрлық технологиялар. – Алматы: Білім, 2023. – 180 б.

2. Серік М., Тұрсынбаева А. Жасанды интеллект негіздері және оның білім берудегі қолданысы // Педагогика және психология. – 2024. – №2 (59). – Б. 108-115.

3. Бидайбеков Е. Ы., Камалова Г. Б. Мектепте информатиканы оқыту әдістемесі: Оқу құралы. – Астана: Фолиант, 2022. – 240 б.

4. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. – 4th ed. – Pearson, 2020. – 1136 p.