2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Қыстаубаева Айым Қуандыққызы

Бастауыш сынып мұғалімі

Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Сарбие селосы

Сапақкөл орта мектебі

Баяндама мәтіні:

1. Кіріспе

Бастауыш сынып кезеңінде оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру — бүгінгі білім беру жүйесінің басты талаптарының бірі. Ал оқу сауаттылығының ең жоғары көрінісі — мәнерлеп оқу.Мәнерлеп оқу — жай ғана сөздерді қатесіз дыбыстау емес, ол шығарманың мазмұнын, кейіпкердің көңіл-күйін, авторының ойын тыңдаушыға дауыс ырғағы (интонация) арқылы жеткізе білу өнері. Бастауыш сынып оқушысы мәнерлеп оқу арқылы мәтінді терең түсінуді, сөз өнерін бағалауды және эмоционалды интеллектін дамытуды үйренеді.

2. Негізгі бөлім

Мәнерлеп оқудың негізгі сапалары мен компоненттеріМәнерлеп оқу дағдысын қалыптастыру үшін мұғалім мен оқушы мына төрт негізгі компонентке назар аударуы тиіс:

Логикалық кідіріс: Сөйлемдегі тыныс белгілеріне және ойдың аяқталуына байланысты дұрыс тоқтау жасай білу.

Логикалық басымдық : Мәтіндегі ең басты, салмақты сөзді дауыспен бөліп айту.

Дауыс қарқыны : Оқиғаның желісіне қарай баяу, орташа немесе жылдам оқу.

Дауыс ырғағы : Сұраулы, лепті, қуанышты, өкінішті көңіл-күйді дауыс ырғағымен бере алу.

Сабақта қолданылатын тиімді әдіс-тәсілдер

«Рөлге бөліп оқу» әдісі: Оқушылар кейіпкерлердің мінез-құлқын дауыс ырғағымен келтіріп оқу арқылы мәтінге белсене енеді.

«Партитуралық талдау»: Бастауыш сыныптың жоғары кезеңдерінде (3-4 сынып) оқушылар мәтіннен паузаларды , логикалық басымдықты арнайы белгілермен белгілеп оқиды.

«Айналы оқу» немесе «Жаңғырық» тәсілі: Мұғалім үлгі ретінде сөйлемді мәнерлеп оқиды, ал оқушылар дәл сондай интонациямен қайталайды.

«Театрландырылған сахналау»: Ертегілер мен шағын әңгімелерді сахналық қойылымға айналдыру оқушылардың актерлік және мәнерлеп оқу шеберлігін арттырады.

Тыныс алу мен артикуляцияға арналған жаттығулар

Дұрыс мәнерлеп оқу үшін оқушының тыныс алуы мен сөйлеу аппараты жетілген болуы керек. Сабақтың басында 1-2 минут келесі жаттығуларды орындау өте пайдалы:

Жаңылтпаштар айту: Дыбыстарды анық әрі таза айтуға дағдыландырады.

«Шамды үрлеу» жаттығуы: Терең тыныс алып, ауаны біркелкі, баяу шығаруды үйретеді.

Дауыс ырғағын өзгерту: Бір сөйлемді әртүрлі көңіл-күймен (қуанышты, өкінішті, таңырқаған) оқып шығу.

3. Қорытынды

Бастауыш сыныпта оқушылардың мәнерлеп оқу дағдысын қалыптастыру — ұзақ әрі жүйелі еңбекті талап ететін процесс. Бала оқыған мәтінін жүрегімен сезініп, оны дауысы арқылы жеткізе алғанда ғана ол шынайы оқу сауаттылығына қол жеткізеді.

Мұғалімнің өзі әрқашан мәнерлеп, анық әрі әуезді оқудың үлгісін көрсете білуі тиіс. Жүйелі түрде жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде оқушылардың сөздік қоры байып, тіл байлығы артады, өз ойын еркін де көркем жеткізе алатын жеке тұлға қалыптасады.