2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Толеуханова Куралай Даулетовна

Абай облысы Семей қаласы

ЖШС”Бөбек”мектепке дейінгі

шағын орталық тәрбиешісі.

Бүгін мен мектепке дейінгі ұйымдағы маңызды бағыттардың бірі – балаларды ерте жастан еңбекке және кәсіпке баулу туралы өз тәжірибеммен бөліскім келеді.

Бала үшін еңбек – тек белгілі бір жұмысты орындау емес.

Еңбек арқылы бала:

жауапкершілікті;

ұқыптылықты;

шыдамдылықты;

өзіне-өзі қызмет етуді;

бірлесіп жұмыс жасауды;

бастаған ісін аяқтауды үйренеді.

Сондықтан еңбек тәрбиесі баланың күнделікті өмірімен тығыз байланысты болуы қажет.

Еңбек тәрбиесі не үшін қажет?

Кейде біз «бала әлі кішкентай, оған жұмыс істеудің қажеті жоқ» деп ойлаймыз.

Алайда мектепке дейінгі жастағы бала қарапайым еңбек әрекеттерін орындауға қабілетті.

Мысалы:

ойыншықтарын жинау;

кітаптарды реттеу;

үстел дайындауға көмектесу;

гүлге су құю;

құралдарды орнына қою;

құрылыс материалдарын жинау;

шығармашылық жұмыстардан кейін жұмыс орнын реттеу.

Осындай қарапайым әрекеттер баланың дербестігін қалыптастырады.

«Еңбек бұрышы» – баланың әрекет алаңы

Өз тәжірибемде еңбекке баулуды ұйымдастырудың тиімді жолдарының бірі ретінде еңбек бұрыштарын және шеберханаларды қолдануға болады деп есептеймін.

Еңбек бұрышы – баланың белгілі бір кәсіппен танысып, сол кәсіпке байланысты қарапайым әрекеттерді ойын арқылы орындауына мүмкіндік беретін орта.

Мысалы:

«Құрылыс алаңы»;

«Шебер қолдар»;

«Аспаздар шеберханасы»;

«Бағбан»;

«Дизайнер»;

«Тігінші»;

«Суретші»;

«Дәрігер»;

«Шаштараз» шеберханаларын ұйымдастыруға болады.

Бұл жерде басты мақсат – баланы нақты мамандыққа таңдау жасауға мәжбүрлеу емес.

Негізгі мақсат – әртүрлі еңбек түрлерімен таныстыру және еңбекке деген жағымды көзқарасын қалыптастыру.

«Құрылыс алаңы» шеберханасы

Мен ерекше тоқталғым келетін бағыт – «Құрылыс алаңы» шеберханасы.

Бұл шеберханада балалар құрылысшы мамандығымен ойын және практикалық әрекет арқылы танысады.

Балаларға:

құрылыс текшелері;

конструкторлар;

түрлі пішіндегі бөлшектер;

қауіпсіз құрылыс құралдарының ойыншық үлгілері;

дайын сурет үлгілері ұсынылады.

Кіші топта

Кіші топтағы балалар үшін тапсырмалар өте қарапайым болуы керек.

Мысалы:

«Менің үйім»

Балалар текшелерден қарапайым үй құрастырады.

Тәрбиеші:

«Үйдің қабырғасы қай жерде?»

«Шатыры қандай?»

«Есігі қайда?»

деген сұрақтар арқылы баланың сөздік қорын дамытады.

Бұл жерде басты нәтиже – үйдің мінсіз шығуы емес, баланың әрекетке қатысуы.

Ортаңғы топта

Ортаңғы топта тапсырмаларды күрделендіруге болады.

Мысалы:

«Құрылысшылар қалашығы»

Балалар топпен:

үй;

жол;

көпір;

саябақ құрастырады.

Әр балаға белгілі бір міндет беріледі.

Бір бала үй салады, екіншісі жол жасайды, үшіншісі көпір құрастырады.

Осы арқылы балалар бірлесіп жұмыс істеуге үйренеді.

Ересек топта

Ересек топта балаға жоспарлау элементтерін енгізуге болады.

Мысалы:

«Арман қаламыз»

Алдымен балалар қандай қала жасайтындарын талқылайды.

Содан кейін:

жоспар құрады;

қажетті материалдарды таңдайды;

құрылысты бастайды;

жұмыстарын толықтырады;

соңында өз қалаларын таныстырады.

Бұл тапсырмада бірнеше дағды қалыптасады:

жоспарлау, таңдау, құрастыру, қарым-қатынас жасау, нәтижені бағалау.

Мектепалды топта

Мектепалды топта балаларға күрделірек жобалар ұсынуға болады.

Мысалы:

«Менің болашақ қалам»

Балалар қалада қандай нысандар болуы керектігін өздері анықтайды.

Мектеп, балабақша, аурухана, саябақ, дүкен, жол және басқа нысандарды орналастырады.

Соңында әр бала:

«Мен бұл ғимаратты не үшін жасадым?»,

«Бұл жерде кім жұмыс істейді?»,

«Бұл мамандықтың адамға қандай пайдасы бар?» деген сұрақтарға жауап береді.

Осылайша еңбек әрекеті кәсіптік бағдар берумен байланысады.

Кәсіптермен таныстыру

Кәсіптік бағдар беруде баланың жас ерекшелігін ескеру өте маңызды.

Біз балаларға мамандық атауларын жаттатумен шектелмеуіміз керек.

Бала:

«Құрылысшы не істейді?»

деген сұраққа жауап бере алуы керек.

Мысалы:

Дәрігер – адамдарға көмектеседі.

Құрылысшы – ғимараттар салады.

Аспаз – тағам дайындайды.

Бағбан – өсімдіктерді күтеді.

Тігінші – киім тігеді.

Шаштараз – адамдардың шашын күтеді.

Осы мамандықтардың барлығы қоғам үшін маңызды екенін бала түсінуі керек.

«Мамандықты тап» ойыны

Балаларға мамандыққа қатысты заттардың суреттері көрсетіледі.

Мысалы:

каска;

тарақ;

қасық;

дәрігер сөмкесі;

қайшы;

гүл құмырасы.

Бала затты қай мамандықпен байланыстыратынын айтады.

Бұл қарапайым ойын баланың ойлауын, сөйлеуін және қоршаған орта туралы түсінігін кеңейтеді.

«Шеберхана күні»

Аптасына немесе айына белгілі бір күнді «Шеберхана күні» ретінде ұйымдастыруға болады.

Балалар бірнеше шағын топқа бөлінеді.

Мысалы:

1-топ – «Құрылыс алаңы»

Құрылыс құрастырады.

2-топ – «Шебер қолдар»

Қағаз, картон, табиғи материалдармен жұмыс жасайды.

3-топ – «Бағбан»

Өсімдіктерді бақылап, суарады.

4-топ – «Аспаз»

Қауіпсіз ойын материалдарымен тағам дайындау ойынын ұйымдастырады.

Бұл жұмыстардың барлығы баланың жасына сәйкес және қауіпсіз түрде ұйымдастырылуы қажет.

Тәрбиешінің рөлі

Еңбек әрекеті кезінде тәрбиеші барлық жұмысты өзі орындамауы керек.

Тәрбиеші:

қауіпсіздікті қамтамасыз етеді;

тапсырманы түсіндіреді;

қажетті құралдарды дайындайды;

баланың әрекетін бақылайды;

қажет кезде көмек көрсетеді;

баланы мадақтайды.

Мысалы, бала жасаған құрылысы құлап қалса:

«Сен дұрыс жасамадың»

деудің орнына:

«Құрылысымыз неге құлап қалды екен? Қай жерін өзгертіп көрсек болады?»

деп бағыттау тиімді.

Бұл баланы қателіктен қорықпауға үйретеді.

Еңбек арқылы қандай дағдылар қалыптасады?

Еңбек әрекеті барысында балада:

Дербестік – тапсырманы өздігінен орындау.

Жауапкершілік – өзіне берілген міндетті орындау.

Ұқыптылық – жұмыс орнын таза ұстау.

Қарым-қатынас – достарымен бірге әрекет ету.

Шығармашылық – жаңа нәрсе ойлап табу.

Төзімділік – қиындық кездескенде әрекетті жалғастыру.

Өзін-өзі бағалау – өз жұмысының нәтижесіне баға беру дағдылары қалыптасады.

Ата-анамен бірлескен жұмыс

Еңбек тәрбиесі балабақшамен ғана шектелмеуі керек.

Ата-аналарға:

«Үйдегі шағын еңбек тапсырмалары»

ұсынылуы мүмкін.

Мысалы:

ойыншықтарын жинау;

киімін реттеу;

дастарқанға қасық қою;

бөлме гүлдеріне күтім жасау;

кітаптарын реттеу.

Бұл әрекеттерді міндет ретінде емес, баланың отбасы өміріне қатысуы ретінде ұйымдастыру маңызды.

Күтілетін нәтиже

Жүйелі ұйымдастырылған еңбек әрекеті нәтижесінде бала:

еңбекті бағалайды;

әр мамандықтың қоғамға қажет екенін түсінеді;

қарапайым еңбек әрекеттерін орындайды;

өзіне-өзі қызмет көрсетуге үйренеді;

бастаған ісін аяқтауға тырысады;

құралдарды ұқыпты қолданады;

топпен жұмыс жасайды;

өз еңбегінің нәтижесіне қуанады.

Қорытынды

Құрметті әріптестер!

Балабақшадағы еңбек тәрбиесі – болашақ өмірге жасалған алғашқы қадам.

Бүгін ойыншықтарын жинаған бала – ертең өз ісіне жауапкершілікпен қарайтын азамат болып қалыптасады.

Бүгін гүлге су құйған бала – табиғатты қорғауды үйренеді.

Бүгін құрылыс құрастырған бала – ертең жоспарлауға, ойлануға, жасауға талпынады.

Ал бүгін әртүрлі мамандықпен ойын арқылы танысқан бала – болашақта еңбекке құрметпен қарайтын тұлға болып қалыптасады.

Сондықтан біздің мақсатымыз – баланың қолына дайын жұмысты ұстату емес, оның еңбек етуге деген қызығушылығын ояту.

Менің педагогикалық ұстанымым:

«Бала еңбегінің нәтижесінен бұрын, оның еңбекке деген ынтасын бағалау керек».

Баланың кішкентай еңбегін үлкен жетістік ретінде қабылдап, оны қолдап, мадақтап отырсақ, оның өзіне деген сенімі де арта түседі.

Еңбекке баулу – баланы жұмысқа үйрету ғана емес, оны өмірге дайындау.