Қазіргі білім беру жүйесі үздіксіз өзгерістер мен жаңашылдықтар кезеңінде. Білім беру мазмұнының жаңаруы, цифрлық технологиялардың дамуы, жасанды интеллект мүмкіндіктерінің кеңеюі және қоғамның білім сапасына қойылатын талаптарының артуы мектептегі оқу үдерісін тиімді ұйымдастыруды қажет етеді.

Бүгінгі таңда білім сапасын арттыру – тек мұғалімнің немесе мектеп басшысының ғана емес, бүкіл педагогикалық ұжымның ортақ міндеті. Осы үдерісте оқу ісі жөніндегі меңгерушінің рөлі ерекше. Себебі ол оқу үдерісін жоспарлау, ұйымдастыру, үйлестіру, сабақ сапасын бақылау, педагогтерге әдістемелік қолдау көрсету және оқушылардың білім жетістіктерін талдау жұмыстарын жүйелі түрде жүзеге асырады. Заманауи оқу ісі меңгерушісі тек бақылаушы емес, педагогтердің кәсіби дамуына бағыт беретін, жаңашылдықты қолдайтын, өзгерістерді ұйымдастыратын және білім сапасын арттыруға жағдай жасайтын көшбасшы болуы тиіс.

Баяндаманың мақсаты: білім сапасын арттырудағы оқу ісі меңгерушісінің басқарушылық және әдістемелік рөлін ашу, заманауи білім беру трендтерін тиімді қолдану жолдарын көрсету және үздік басқару тәжірибелерімен бөлісу.

1. Білім сапасын арттырудағы оқу ісі меңгерушісінің негізгі міндеттері

Білім сапасы – оқушылардың оқу мақсаттарына жету деңгейін, білімді қолдану қабілетін, функционалдық сауаттылығын және жеке даму нәтижелерін сипаттайтын маңызды көрсеткіш.

Білім сапасын қамтамасыз ету үшін оқу ісі меңгерушісі бірнеше негізгі бағытта жұмыс жүргізеді.

Біріншіден, оқу үдерісін тиімді жоспарлау. Оқу бағдарламаларының орындалуын үйлестіру, сабақ кестесін ұйымдастыру, оқу жүктемесінің сақталуын қадағалау және оқу мақсаттарының жүзеге асуын бақылау маңызды.

Екіншіден, сабақ сапасын жетілдіру. Сабақтарға қатысу, педагогикалық талдау жүргізу, оқыту әдістерінің тиімділігін бағалау және мұғалімдерге нақты ұсыныстар беру арқылы оқыту сапасын жақсартуға болады.

Үшіншіден, білім нәтижелерін талдау. Бақылау жұмыстарының, бөлім бойынша жиынтық бағалаудың, тоқсандық нәтижелердің және басқа да оқу деректерінің қорытындыларын талдау оқушылардың біліміндегі олқылықтарды анықтауға көмектеседі.

Төртіншіден, педагогтердің кәсіби дамуын қолдау. Әдістемелік бірлестіктердің жұмысын үйлестіру, коучингтер, семинарлар, шеберлік сабақтары мен тәжірибе алмасу кездесулерін ұйымдастыру мұғалімдердің кәсіби құзыреттілігін арттырады.

Бесіншіден, қолайлы білім беру ортасын қалыптастыру. Оқушының жеке ерекшеліктерін ескеретін, мұғалімнің шығармашылығын қолдайтын және ынтымақтастыққа негізделген орта білім сапасының артуына ықпал етеді.

2. Білім берудегі заманауи трендтер және оларды басқару тәжірибесінде қолдану

Қазіргі кезеңде білім беру жүйесінде бірнеше маңызды бағыт қалыптасып келеді. Оларды мектептің ерекшелігіне сәйкес тиімді енгізу оқу ісі меңгерушісінің кәсіби құзыреттілігіне байланысты.

1. Цифрландыру және жасанды интеллект мүмкіндіктері

Цифрлық технологиялар оқу үдерісін жоспарлау, оқу материалдарын әзірлеу, білім нәтижелерін талдау және педагогтердің жұмысын оңтайландыру үшін кең мүмкіндіктер ұсынады.

Оқу ісі меңгерушісі цифрлық құралдарды мына бағыттарда пайдалана алады:

• оқушылардың оқу жетістіктерінің динамикасын бақылау;
• білім сапасына қатысты деректерді жүйелеу және салыстыру;
• электрондық ресурстарды сабақта тиімді қолдану тәжірибесін тарату;
• жасанды интеллект көмегімен тапсырмалар мен оқу материалдарының жобаларын әзірлеу.

Дегенмен, цифрлық технологияны қолдану тек заманауи құралдарды пайдаланумен шектелмеуі тиіс. Оның тиімділігі оқыту сапасына қосқан үлесімен бағалануы керек. Жасанды интеллект ұсынған ақпаратты тексеру, оқушы деректерінің құпиялылығын сақтау және академиялық адалдық қағидаларын ұстану да маңызды.

2. Оқушыға бағдарланған оқыту және саралау

Әр оқушының білім деңгейі, қызығушылығы, оқу қарқыны мен қажеттілігі әртүрлі. Сондықтан қазіргі білім беру оқытуды оқушының жеке ерекшеліктеріне бейімдеуге бағытталған. Оқу ісі меңгерушісі мұғалімдердің саралап оқыту, жеке қолдау көрсету, тапсырмаларды күрделілік деңгейіне қарай ұсыну және оқушылардың оқу жетістіктерін жүйелі бақылау тәжірибесін жетілдіруге жағдай жасауы қажет. Мұндай тәсіл оқушылардың біліміндегі олқылықтарды ерте анықтап, әрқайсысының алға жылжуына мүмкіндік береді.

3. Функционалдық сауаттылықты дамыту

Қазіргі білімнің құндылығы оқушының ақпаратты жаттап алуымен ғана өлшенбейді. Ол алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана білуі керек.

Сондықтан сабақтарда проблемалық сұрақтар, зерттеу тапсырмалары, мәтінмен жұмыс, практикалық есептер, пікірталас және жобалық жұмыстарға басымдық беру маңызды.

Оқу ісі меңгерушісі пәндер арасындағы байланысты күшейтуге және мұғалімдердің осы бағыттағы тәжірибесін таратуға ықпал ете алады.

4. Педагогтердің кәсіби ынтымақтастығы

Заманауи мектепте мұғалімнің кәсіби дамуы жеке жұмыспен ғана шектелмейді. Әріптестердің бірлескен жоспарлауы, сабақтарды зерттеуі, тәжірибе алмасуы және өзара қолдауы маңызды орын алады.

Осы бағытта Lesson Study, коучинг, тәлімгерлік, ашық сабақтар және педагогикалық шеберлік алаңдарын ұйымдастыру тиімді.

3. Оқу ісі меңгерушісінің тиімді басқару тәжірибелері

Білім сапасын арттыру үшін басқарушылық шешімдер нақты деректерге, жүйелі бақылауға және педагогтермен ынтымақтастыққа негізделуі қажет.

Бірінші тәжірибе – деректерге негізделген басқару.

Оқушылардың білім нәтижелерін талдау кезінде тек қорытынды бағаларға назар аудару жеткіліксіз. Қай оқу мақсаттары меңгерілмегенін, қандай дағдыларда қиындық бар екенін және қай оқушыларға қосымша қолдау қажет екенін анықтау маңызды. Мысалы, белгілі бір сыныпта мәтінді түсіну дағдысы бойынша нәтиже төмен болса, оқу ісі меңгерушісі пән мұғалімдерімен бірлесіп оның себептерін талдайды. Одан кейін оқу тапсырмаларын жетілдіру, мәтінмен жұмыс тәсілдерін көбейту және нәтижені қайта тексеру шаралары жоспарланады.

Бұл тәсіл мәселені анықтаумен шектелмей, оны шешуге бағытталған нақты әрекеттерді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Екінші тәжірибе – сабаққа қатысу және кәсіби кері байланыс.

Сабаққа қатысудың негізгі мақсаты мұғалімнің жұмысын тексеру ғана емес, оқыту үдерісін жетілдіруге көмектесу болуы керек.

Сабақты талдау кезінде мына сұрақтарға назар аударған жөн:

· Сабақ мақсаты оқушыларға түсінікті болды ма?

· Оқушылардың белсенділігі қандай деңгейде болды?

· Тапсырмалар оқу мақсатына сәйкес келді ме?

· Мұғалім оқушылардың қажеттіліктерін ескерді ме?

· Кері байланыс оқушының алға жылжуына көмектесті ме?

Сабақтан кейін мұғаліммен кәсіби сұхбат жүргізіп, оның күшті жақтарын атап, жақсартуға болатын тұстарын бірлесіп анықтау маңызды. Бұл сенімге негізделген кәсіби қарым-қатынасты қалыптастырады.

Үшінші тәжірибе – педагогтердің кәсіби дамуын жүйелі ұйымдастыру.

Әдістемелік жұмыстар нақты қажеттіліктерге негізделгенде ғана нәтижелі болады. Сондықтан оқу ісі меңгерушісі педагогтердің кәсіби сұраныстарын анықтап, мектептің даму мақсаттарына сәйкес әдістемелік қолдау жоспарын әзірлеуі керек. Мысалы, мұғалімдерге саралап оқыту қиындық туғызса, осы тақырыпта практикалық семинар өткізуге болады. Семинар барысында педагогтер дайын тапсырмаларды талдап қана қоймай, өз сабақтарына арналған тапсырмалар әзірлеп, оны тәжірибеде сынап көреді.

Одан кейін нәтижелер талданып, тиімді әдістер мектептің ортақ тәжірибесіне енгізіледі.

Төртінші тәжірибе – үздік педагогикалық тәжірибені тарату.

Мектепте тиімді жұмыс істейтін әдістер мен педагогикалық идеялар бар. Оларды анықтау, жинақтау және әріптестер арасында тарату – оқу ісі меңгерушісінің маңызды міндеттерінің бірі.

Ол үшін:

• тәжірибелі мұғалімдердің шеберлік сабақтарын ұйымдастыру;
• тиімді сабақ үлгілерін әдістемелік қорда жинақтау;
• жас педагогтерге тәлімгер бекіту;
• ашық сабақтар мен кәсіби талқылаулар өткізу;
• педагогтердің авторлық әдістемелік әзірлемелерін қолдау қажет.

Үздік тәжірибені тарату кезінде бір әдісті барлық сыныпқа өзгеріссіз қолдану емес, оның негізгі идеясын нақты оқу мақсатына бейімдеу маңызды.

4. Білім сапасын басқарудың практикалық моделі

Оқу ісі меңгерушісінің жұмысын нәтижеге бағыттау үшін «Талдау – Жоспарлау – Іске асыру – Бағалау – Жетілдіру» циклін қолдануға болады.

1-қадам. Талдау. Оқушылардың білім нәтижелері, сабақтарға қатысу қорытындылары, педагогтердің сұраныстары және оқу үдерісіндегі қиындықтар зерделенеді.

2-қадам. Жоспарлау. Анықталған мәселелер бойынша нақты мақсаттар, іс-шаралар, жауапты тұлғалар және күтілетін нәтижелер белгіленеді.

3-қадам. Іске асыру. Мұғалімдер әдістемелік қолдау алады, жаңа тәсілдерді тәжірибеде қолданады және оқушылардың оқу қажеттіліктеріне сәйкес жұмыс жүргізеді.

4-қадам. Бағалау. Қабылданған шаралардың тиімділігі оқу нәтижелері, оқушы жұмыстары, сабақ бақылаулары және кері байланыс арқылы бағаланады.

5-қадам. Жетілдіру. Нәтижелерге сүйене отырып, тиімді әдістер бекітіледі, ал қосымша жұмысты қажет ететін бағыттар қайта жоспарланады.

Бұл цикл басқарушылық жұмыстың жүйелілігін қамтамасыз етеді және қабылданған шешімдердің нақты нәтижесін бақылауға мүмкіндік береді.

5. Білім сапасын арттыруға арналған практикалық мысал

Мектеп тәжірибесінде қолдануға болатын мысал ретінде оқушылардың оқу сауаттылығын дамыту бағытын қарастырайық.

Мәселе: кейбір оқушылар мәтінді оқығанымен, негізгі ойды анықтауда, ақпаратты салыстыруда және қорытынды жасауда қиналады.

Мақсат: оқушылардың мәтінді түсіну, ақпаратты талдау және өз ойын дәлелдеу дағдыларын дамыту.

Оқу ісі меңгерушісінің әрекеттері:

1. Бастапқы диагностикалық тапсырмалар нәтижесін талдау.

2. Пән мұғалімдерімен бірлесіп қиындық тудыратын оқу дағдыларын анықтау.

3. Әдістемелік отырыста тиімді мәтіндік тапсырмаларды әзірлеу.

4. Мұғалімдерге сабақта сараланған тапсырмалар мен қалыптастырушы бағалауды қолдану бойынша қолдау көрсету.

5. Оқушылардың ілгерілеуін белгілі бір уақыттан кейін қайта тексеру.

6. Бастапқы және кейінгі нәтижелерді салыстырып, келесі әрекеттерді жоспарлау.

6. Оқу ісі меңгерушісіне қажетті заманауи басқарушылық дағдылар

Бүгінгі оқу ісі меңгерушісіне пәндік және әдістемелік біліммен қатар басқарушылық құзыреттер де қажет.

Көшбасшылық. Педагогтерді ортақ мақсатқа жұмылдырып, жаңашылдықты қолдау және өзгерістерді тиімді ұйымдастыру.

Аналитикалық ойлау. Оқу нәтижелерін дұрыс түсіндіру, мәселелердің себептерін анықтау және деректерге негізделген шешім қабылдау.

Цифрлық құзыреттілік. Электрондық ресурстарды, білім беру платформаларын және деректерді талдау құралдарын тиімді пайдалану.

Өзгерістерді басқару. Жаңа талаптарды педагогтерге түсіндіру, қажетті қолдау ұйымдастыру және өзгерістердің нәтижесін бақылау.

Рефлексия және үздіксіз даму. Өз жұмысының тиімділігін бағалап, кәсіби білімін үнемі жетілдіру. Оқу ісі меңгерушісінің табысты қызметі осы дағдыларды өзара байланыстыра қолдануына тәуелді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, білім сапасын арттырудағы оқу ісі меңгерушісінің рөлі қазіргі мектеп жағдайында ерекше маңызға ие. Ол оқу үдерісін ұйымдастырушы, білім нәтижелерін талдаушы, педагогтердің кәсіби дамуын қолдаушы және мектептегі оң өзгерістердің бастамашысы болып табылады.

Заманауи трендтерді тиімді қолдану, цифрлық мүмкіндіктерді орынды пайдалану, оқушыға бағдарланған оқытуды дамыту және үздік педагогикалық тәжірибені тарату білім сапасын жетілдіруге ықпал етеді.

Дегенмен, кез келген жаңашылдық нақты мақсатқа, педагогикалық қажеттілікке және күтілетін нәтижеге негізделгенде ғана тиімді болады. Сондықтан басқарушылық шешімдер жүйелі талдауға, кәсіби ынтымақтастыққа және үздіксіз жетілдіруге сүйенуі қажет.

Оқу ісі меңгерушісінің басты міндеті – мұғалімдердің сапалы сабақ өткізуіне жағдай жасау, әр оқушының білім алуына мүмкіндік беру және мектеп ұжымын ортақ нәтижеге бағыттау. Білім сапасын арттыру – бір реттік шара емес, үздіксіз жүргізілетін жүйелі жұмыс. Ал осы жұмыстың табысты болуы мақсаттың анықтығына, кәсіби ынтымақтастыққа және әрбір қабылданған шешімнің оқушының дамуына бағытталуына байланысты. Ендеше, біздің басты ұстанымымыз – бақылау үшін бақылау емес, дамыту үшін басқару; есеп үшін жұмыс емес, нәтиже үшін әрекет ету; жаңашылдық үшін жаңашылдық емес, сапалы білім үшін өзгеру.

Әдебиеттер:

1. Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі «Білім туралы» Заңы. «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_

2. «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы;

3. «2026–2027 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептерінде білім беру процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы» әдістемелік нұсқау хат. – Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі, 2026. Әдістемелік нұсқау хат

4 Білім беру ұйымдарындағы көшбасшылық, педагогтердің ынтымақтастығы және мектеп сапасын арттыру жөніндегі материалдар. OECD ресми сайты

5. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің ресми интернет-ресурсы. – Білім беру саласындағы жаңалықтар, нормативтік құжаттар және әдістемелік материалдар. https://www.gov.kz/memleket/entities/edu

6. «Педагогтердің мектептегі үздіксіз кәсіби даму моделін әзірлеу бойынша әдістемелік ұсынымдар». Әдістемелік ұсынымдар. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2025

ШҚО білім басқармасы Өскемен 

қаласы бойынша білім бөлімінің

 «№45 орта бейіндік мектебі» КММ

Каратаева Куралай Кулжабековна

директордың оқу ісі жөніндегі

орынбасары