Баскетбол – әлемде кеңінен таралған, қызықты әрі шапшаң спорт түрлерінің бірі. Бұл ойын адамның денсаулығын нығайтып, дене дайындығын жақсартуға, ептілік пен жылдамдықты дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар баскетбол ойыншыларды ұйымшылдыққа, тәртіпке, жауапкершілікке және бір-біріне көмектесуге тәрбиелейді. Қазіргі кезде баскетбол мектептерде, спорт мектептерінде және кәсіби спорт клубтарында кеңінен ойналады.

Баскетболдың тарихы 1891 жылдан басталады. Ойынды АҚШ-тың Спрингфилд қаласында дене шынықтыру пәнінің мұғалімі Джеймс Нейсмит ойлап тапқан. Ол қыс мезгілінде оқушыларға залда ойнайтын жаңа ойын түрін ұсынған. Алғашқы кезде жеміс салатын себеттер қолданылған. Уақыт өте келе ойынның ережелері жетілдіріліп, арнайы доп, баскетбол қалқаны және металл сақина пайда болды. Баскетбол біртіндеп басқа елдерге таралып, халықаралық спорт түріне айналды.

Баскетбол ойынын екі команда ойнайды. Әр командадан алаңға бес ойыншыдан шығады. Ойынның басты мақсаты – допты қарсылас команданың себетіне түсіріп, көбірек ұпай жинау. Ойыншылар допты қолмен алып жүреді, пас береді және себетке лақтырады. Доппен қозғалған кезде оны жерге соғып алып жүру керек. Допты ұстап алып, онымен жүгіруге болмайды. Ойын барысында шабуыл мен қорғаныс әрекеттері кезектесіп отырады.

Баскетбол алаңы арнайы талаптарға сай жабдықталады. Алаңның екі жағында баскетбол қалқаны мен себет орналасады. Ойыншылар спорттық киім және ыңғайлы аяқ киім киеді. Ойын кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау өте маңызды. Ойын басталар алдында денені қыздыру жаттығуларын орындау қажет. Бұл жарақаттың алдын алуға көмектеседі.

Баскетболда бірнеше негізгі әдіс бар. Оларға допты алып жүру, допты беру және қабылдау, допты себетке лақтыру, допты қағып алу, қарсыластан допты тартып алу, қорғаныс жасау және шабуыл ұйымдастыру жатады. Допты алып жүру кезінде ойыншы допты бір қолымен жерге ырғақпен соғып қозғалады. Пас беру кезінде допты командаласына дәл жеткізу қажет. Себетке лақтыру кезінде дене тепе-теңдігін сақтап, қолдың дұрыс қозғалысын пайдалану маңызды.

Баскетболда допты себетке әртүрлі тәсілмен лақтыруға болады. Орнынан тұрып лақтыру, қозғалыста лақтыру және секіріп лақтыру әдістері жиі қолданылады. Жақын қашықтықтан допты қалқанға тигізіп себетке түсіруге болады. Қашықтық артқан сайын лақтырудың дәлдігі мен қол күшін дұрыс пайдалану маңызды. Жақсы ойыншы үнемі жаттығу жасап, лақтыру дәлдігін жетілдіреді.

Баскетбол адамның денсаулығына көптеген пайда береді. Тұрақты жаттығу аяқ, қол және дене бұлшықеттерін нығайтады. Жүгіру мен секіру жүрек-қан тамырлары жүйесінің жұмысын жақсартып, төзімділікті арттырады. Доппен жұмыс жасау қол мен көздің үйлесімділігін дамытады. Сонымен бірге ойын жылдам шешім қабылдауға, зейінді болуға және кеңістікті дұрыс бағдарлауға үйретеді.

Баскетбол оқушылардың тәрбиесіне де үлкен әсер етеді. Командалық ойын кезінде әр ойыншы өз міндетін дұрыс орындауы керек. Бір ойыншының қателігі бүкіл командаға әсер етуі мүмкін, сондықтан ойыншылар бір-бірін қолдап, ортақ мақсатқа ұмтылады. Осы арқылы достық, сыйластық, жауапкершілік және ұйымшылдық қасиеттері қалыптасады. Жеңілісті дұрыс қабылдап, жеңісте қарапайым болу да спорттық мәдениеттің маңызды бөлігі болып саналады.

Баскетбол ойнау кезінде төрешінің шешімін құрметтеу және ойын ережелерін сақтау қажет. Әдейі итеру, қарсыласқа кедергі жасау, допты ережесіз алып жүру сияқты әрекеттерге жол берілмейді. Әр ойыншы қарсыласына құрметпен қарап, спорттық әдепті сақтауы тиіс. Бұл спорттың тәрбиелік маңызын арттырады.

Қазіргі таңда баскетбол халықаралық деңгейде өте танымал спортқа айналды. Көптеген мемлекеттерде кәсіби баскетбол лигалары жұмыс істейді. Баскетбол Олимпиада ойындарының бағдарламасына да енгізілген. Әлемдік жарыстарда үздік командалар мен ойыншылар өз шеберліктерін көрсетіп, жастарға үлгі болады. Қазақстанда да баскетбол спортымен айналысатын спортшылар мен командалар бар, мектеп оқушылары арасында жарыстар ұйымдастырылады.

Баскетболда жақсы нәтижеге жету үшін тұрақты жаттығу қажет. Жаттығу барысында жүгіру, секіру, допты алып жүру, пас беру, себетке лақтыру және қорғаныс әдістері қайталанады. Ойыншы өзінің әлсіз тұстарын анықтап, оларды жақсартуға тырысуы керек. Сонымен бірге дұрыс тамақтану, жеткілікті демалу және спорттық тәртіпті сақтау да маңызды.

Қорытындылай келе, баскетбол – денені шынықтыратын ғана емес, адамның ойлау қабілетін, ептілігін, жылдамдығын және мінез-құлқын дамытатын спорт түрі. Бұл ойын командалық жұмысты қалыптастырып, жауапкершілікке, тәртіпке және өзара көмекке үйретеді. Баскетболмен жүйелі түрде айналысу денсаулықты нығайтып, салауатты өмір салтын қалыптастыруға көмектеседі. Сондықтан баскетболды мектеп оқушылары үшін пайдалы әрі қызықты спорт түрі деп айтуға болады.

Конысов Куаныш Кенесбайулы

"Бейнеу жалпы білім беретін мектеп"КММ