Аннотация

Мақалада мектепке дейінгі білім беру үдерісінде интерактивті ойындарды қолданудың маңызы қарастырылады. Интерактивті ойындардың баланың танымдық белсенділігін, қарым-қатынас дағдыларын, зейінін, есте сақтауын және шығармашылық қабілетін дамытудағы мүмкіндіктері талданады. Тәрбиеші ұйымдастыратын қимылды, танымдық, цифрлық, коммуникативтік және топтық ойындардың тиімділігі нақты мысалдар арқылы көрсетіледі. Сонымен қатар интерактивті ойындарды таңдауда баланың жас ерекшелігін, қауіпсіздігін, қызығушылығын және оқу мақсатын ескерудің маңызы айқындалады. Мақалада интерактивті ойындарды ұйымдастырылған іс-әрекетте, күнделікті режимдік сәттерде және еркін ойын барысында жүйелі қолдану жөніндегі практикалық ұсыныстар беріледі.

Түйін сөздер: мектепке дейінгі білім, интерактивті ойын, бала белсенділігі, ойын технологиясы, танымдық даму, коммуникация, цифрлық ресурс, педагогикалық тәсіл.

Мектепке дейінгі кезеңде баланың негізгі әрекеті – ойын. Бала қоршаған ортаны ойын арқылы танып, қарым-қатынас жасайды, тәжірибе жинақтайды, қимылдайды, салыстырады, шешім қабылдайды және өз ойын білдіреді. Сондықтан қазіргі мектепке дейінгі білім беру жүйесінде ойын тек көңіл көтеру құралы ретінде емес, баланың жан-жақты дамуына ықпал ететін маңызды педагогикалық технология ретінде қарастырылады.

Бүгінгі таңда білім беру мазмұны баланың белсенді қатысуына, таңдау жасауына, пікір айтуына және әрекет арқылы үйренуіне бағытталып отыр. Осы тұрғыдан интерактивті ойындардың мүмкіндігі ерекше.

«Интерактивті» ұғымы өзара әрекеттесу деген мағынаны білдіреді. Яғни мұндай ойында бала тек тыңдаушы немесе бақылаушы болып қалмайды. Ол тапсырманы орындайды, жауап береді, серіктесімен сөйлеседі, таңдау жасайды, қозғалады, салыстырады және нәтижеге тікелей қатысады.

Интерактивті ойындардың басты ерекшелігі – баланы белсенді әрекетке тарту. Сондықтан олар қазіргі білім берудегі жаңа педагогикалық идеялар мен дағдыларды қалыптастырудың тиімді құралдарының бірі болып табылады.

Мектеп жасына дейінгі баланың зейіні тұрақсыз, ол ұзақ уақыт бір әрекетпен айналыса алмайды. Сондықтан бірсарынды түсіндіру немесе қайталату әдістері оның қызығушылығын тез төмендетуі мүмкін.

Ал ойын барысында бала тапсырманы «оқу міндеті» ретінде емес, қызықты әрекет ретінде қабылдайды.

Интерактивті ойындар:

· баланың оқу әрекетіне қызығушылығын арттырады;

· зейінін тұрақтандырады;

· есте сақтау қабілетін дамытады;

· өздігінен әрекет етуге үйретеді;

· тілдік белсенділігін күшейтеді;

· ұжыммен жұмыс жасауға баулиды;

· қимыл белсенділігін арттырады;

· шығармашылық ойлауын дамытады;

· шешім қабылдау дағдысын қалыптастырады;

· жағымды эмоциялық орта қалыптастырады.

Ойын барысында баланың бірнеше даму бағыты қатар қамтылуы мүмкін. Мысалы, «Түсті тап» ойынында бала түсті ажыратады, атауын айтады, сәйкес затты табады және қозғалады. Осылайша танымдық, тілдік және қимылдық әрекет бір уақытта жүзеге асады.

Интерактивті ойындардың түрлері

1. Танымдық интерактивті ойындар

Танымдық ойындар баланың ойлауын, салыстыруын, есте сақтауын және байқағыштығын дамытуға бағытталады. Мысалы, «Не артық?» ойынында балалар бірнеше суреттің ішінен артық затты анықтайды және өз шешімін түсіндіреді.

«Жұбын тап» ойынында пішін, түс, көлем немесе мағынасы бойынша сәйкес жұптар таңдалады.

«Қайда орналасқан?» ойыны кеңістіктік түсініктерді қалыптастыруға көмектеседі.

Мұндай ойындар балаға дайын ақпаратты қайталатпай, өздігінен ізденуге мүмкіндік береді.

2. Қимылды интерактивті ойындар

Мектепке дейінгі жаста қозғалыс – баланың табиғи қажеттілігі. Сондықтан оқу тапсырмасын қозғалыспен үйлестіру өте тиімді. Мысалы, «Түсіне қарай тұр» ойынында бөлме бұрыштарына әртүрлі түсті белгілер қойылады. Тәрбиеші белгілі бір түсті атағанда балалар сол белгіге қарай қозғалады.

«Санды тап» ойынында еденге сандар орналастырылады. Тәрбиеші есеп немесе қарапайым тапсырма береді, балалар дұрыс жауап көрсетілген санға барады.

Бұл ойындар қимыл белсенділігін арттыра отырып, танымдық тапсырманы орындауға мүмкіндік береді.

3. Коммуникативтік ойындар

Коммуникативтік ойындар баланың сөйлеу, тыңдау, сұрақ қою және өз пікірін білдіру дағдыларын дамытады.

«Сұрақты жалғастыр» ойынында тәрбиеші сұрақты бастап береді, бала жалғастырады.

«Мен саған айтамын, сен жалғастыр» ойынында бір бала сөйлемді бастайды, екінші бала аяқтайды.

«Досыңа сипатта» ойынында бала белгілі бір затты атамай сипаттайды, қалғандары оны табады.

Мұндай ойындар балалардың өзара қарым-қатынасын жандандырады.

4. Топтық интерактивті ойындар

Топтық ойындар ынтымақтастық дағдыларын қалыптастыруда ерекше маңызды. Мысалы, «Ортақ сурет» ойынында бірнеше бала бір үлкен қағазға ортақ сурет салады.

«Құрастыр да түсіндір» ойынында балалар топпен бірге конструктордан белгілі бір нысан құрастырып, оның не үшін жасалғанын түсіндіреді.

«Бірге шешеміз» ойынында балаларға ортақ мәселе ұсынылады. Мысалы:

«Қуыршақтың үйі сынып қалды. Оны қандай материалдан қайта жасауға болады?»

Балалар пікірлесіп, бір шешімге келеді.

5. Цифрлық интерактивті ойындар

Қазіргі балалар цифрлық ортаға ерте араласады. Сондықтан интерактивті тақта, планшет немесе экран арқылы ұйымдастырылатын ойындарды да педагогикалық мақсатта қолдануға болады. Мысалы:

· суретті тиісті орынға апару;

· зат пен оның көлеңкесін сәйкестендіру;

· дыбыс бойынша жануарды табу;

· сан мен зат мөлшерін сәйкестендіру;

· жыл мезгіліне сәйкес киімді таңдау;

· пазл құрастыру.

Цифрлық ойындар көрнекілігімен және жылдам кері байланыс беруімен тиімді.

Алайда цифрлық ойындарды қолдануда уақыт мөлшері, экран алдындағы қауіпсіздік және баланың жас ерекшелігі міндетті түрде ескерілуі керек.

Баланың белсенділігі тек қозғалыспен өлшенбейді. Педагогикалық тұрғыдан белсенділік бірнеше түрде көрінеді.

· Танымдық белсенділік – бала сұрақ қояды, салыстырады, жауап іздейді.

· Сөйлеу белсенділігі – өз ойын білдіреді, жауап береді, пікірлеседі.

· Қимыл белсенділігі – қозғалады, тапсырманы дене әрекеті арқылы орындайды.

· Әлеуметтік белсенділік – топпен әрекет етеді, серіктесін тыңдайды.

· Шығармашылық белсенділік – жаңа шешім ұсынады, қиялдайды.

Тиімді интерактивті ойын осы белсенділіктің бірнеше түрін бір уақытта қамтиды.

Интерактивті ойындарды тек ұйымдастырылған іс-әрекет барысында ғана қолдану міндетті емес.

Оларды таңғы қабылдауда, серуенде, тамақтануға дайындықта, тынығу кезінде және еркін әрекетте де қолдануға болады.

Мысалы, серуен кезінде:

· «Қызыл түсті үш зат тап»;

· «Қай ағаш биік?»;

· «Бүгінгі ауа райының үш белгісін ата»;

· «Қандай дыбыстар естіп тұрсың?»

· сияқты шағын ойын тапсырмалары ұсынылады.

Осылайша ойын баланың күнделікті тәжірибесінің табиғи бөлігіне айналады.

Интерактивті ойын – жаңа педагогикалық трендтердің бір бөлігі

Қазіргі білім беру үдерісі баланың пассивті тыңдаушы болуынан гөрі белсенді әрекет етуші тұлға болуына негізделіп келеді.

Осы тұрғыдан интерактивті ойындар:

· тұлғаға бағытталған оқытуды;

· ынтымақтастықты;

· әрекет арқылы үйренуді;

· шығармашылықты;

· коммуникацияны;

· цифрлық сауаттылықтың бастапқы элементтерін;

· дербес шешім қабылдауды қолдайды.

Сондықтан интерактивті ойындар мектепке дейінгі білім берудегі жаңа трендтермен толық үйлеседі.

Мектепке дейінгі кезеңде ойын – баланың табиғи қажеттілігі әрі негізгі даму құралы. Осы себепті интерактивті ойындарды оқу-тәрбие үдерісінде жүйелі пайдалану баланың белсенділігін арттырудың тиімді жолдарының бірі болып табылады.

Интерактивті ойын барысында бала тыңдап қана қоймайды, әрекет етеді, сұраққа жауап береді, таңдау жасайды, қозғалады, серіктесімен пікірлеседі, салыстырады және шешім қабылдайды. Бұл оның танымдық, тілдік, қимылдық, әлеуметтік және шығармашылық дамуына кешенді әсер етеді.

Интерактивті ойынның тиімділігі қолданылатын технологияның күрделілігімен емес, баланың оған қаншалықты белсенді қатысқанымен анықталады. Сондықтан тәрбиеші үшін басты міндет – қызықты ойын таңдау ғана емес, әр баланың өз ойын айтуына, әрекет етуіне және нәтижеге жетуіне мүмкіндік беретін педагогикалық орта қалыптастыру.

Осындай жүйелі жұмыс нәтижесінде бала білімді дайын күйінде қабылдайтын емес, оны әрекет арқылы меңгеретін, ізденетін, қарым-қатынас жасайтын және өзіне сенімді тұлға ретінде қалыптасады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.

2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы.

3. Выготский Л.С. Баланың психикалық дамуы және ойын әрекеті жөніндегі еңбектер.

4. Эльконин Д.Б. Психология игры.

5. Мектепке дейінгі педагогика бойынша оқу-әдістемелік еңбектер.

6. Мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық белсенділігін дамытуға арналған әдістемелік ұсынымдар.

Байжанова Қарлығаш Қойшыбайқызы

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы

«Балдырған» бөбекжай-бақшасы, тәрбиеші