2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Кубаева Нургул Боранбаевна

Атырау облысы, Махамбет ауданы

Есенбай Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебінің

 бастауыш сынып мұғалімі

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде бастауыш сынып – баланың оқуға деген ынтасы, ойлау қабілеті және өзін-өзі бағалау дағдысы қалыптасатын маңызды кезең. Мұғалім тек білім беруші ғана емес, оқу үдерісін жобалаушы, бағыттаушы және қолдаушы тұлға.

Тапсырманың сапасы, бағалау критерийінің нақтылығы және кері байланыстың тиімділігі – оқу мақсатына жетудің үш тірегі.

1. Оқу тапсырмасын әзірлеу әдістемесі

Тиімді тапсырманың бес белгісі:

1. Мақсатқа сай – тапсырма нақты білімді немесе дағдыны тексеруге бағытталады.

2. Түсінікті және нақты – оқушы тапсырманың шартын өздігінен оқып, түсіне алады.

3. Сараланған – А (барлығы) , В (көпшілігі) , С (кейбірі) деңгейлерін ескеруге болады.

4. Өмірмен байланысты – күнделікті өмірде кездесетін жағдаяттар қамтылады.

5. Қызықты форматта – ойын, квест, сурет, Wordwall сияқты құралдар қолданылады.

Мысал (2-сынып, математика) :

Қарапайым тапсырма: 3 × 4 =?

Жетілдірілген тапсырма: «Анаң дүкеннен әрқайсысында 3 алмадан бар 4 пакет сатып алды. Барлығы неше алма сатып алды? Суретін сал және өрнек құр».

Мұндай тапсырма оқушының есептеу дағдысымен қатар, жағдаятты түсіну және математикалық модель құру қабілетін дамытады.

2. Бағалау критерийін әзірлеу әдістемесі

Бағалау критерийі – оқушының оқу мақсатына қаншалықты жеткенін анықтайтын алдын ала белгіленген өлшем. Критерийлер сабақ барысында оқушыларға түсінікті тілмен таныстырылуы керек.

Әзірлеу алгоритмі: оқу мақсатын талдау → тапсырманы анықтау → бағалау критерийін құру → дескрипторларды белгілеу.

Мысал (3-сынып, әдебиеттік оқу) :

Тапсырма: ертегінің жоспарын құру.

Бағалау критерийі: мәтіннің негізгі бөліктерін дұрыс ажыратады.

Дескрипторлар:

• Мәтінді үш бөлікке бөледі: басы, ортасы, соңы.

• Әр бөлікке сәйкес атау қояды.

• Оқиғалардың ретін сақтайды.

Ескерту: бастауыш сыныпта критерийлерді ықшам әрі түсінікті етіп ұсынған дұрыс. Олардың саны тапсырманың күрделілігі мен оқу мақсатына сәйкес анықталады.

3. Кері байланыс беру әдістемесі

Кері байланыс – баға қою ғана емес, оқушының әрі қарай дамуына бағыт беретін қолдау. Ол дер кезінде, нақты және оқушының жас ерекшелігіне сай берілуі керек.

Кері байланыс формуласы: мадақтау + нақты жетістігін айту + дамытуға ұсыныс.

Мысал: «Айдана, сен есептің шартын өте дұрыс жаздың! Енді амалдардың орындалу ретін тексеріп көрсең, жауабыңды толықтыра аласың».

Кері байланыстың тиімді тәсілдері:

• «Екі жұлдыз, бір тілек»

• Стикер, смайлик және мадақтау белгілері

• «Бағдаршам» әдісі: жасыл – түсіндім, сары – әлі де сұрағым бар, қызыл – көмек қажет.

• BilimLand арқылы дыбыстық немесе жазбаша кері байланыс беру.

4. SMART мақсат және Блум таксономиясымен байланысы

Тапсырма әзірлеу кезінде SMART қағидатын қолдану мақсаттың нақтылығын арттырады. SMART мақсаты нақты, өлшенетін, қолжетімді, шынайы және уақытпен шектелген болуы тиіс.

Блум таксономиясының деңгейлері тапсырмаларды қарапайымнан күрделіге қарай құрастыруға көмектеседі:

• Білу – еске түсіру.

• Түсіну – түсіндіру.

• Қолдану – білімді пайдалану, есептеу.

• Талдау – салыстыру, бөліктерге ажырату.

• Жинақтау (жасау) – құрастыру, жаңа өнім ұсыну.

• Бағалау – пікір білдіру, дәлелдеу, баға беру.

5. Саралап оқыту әдістері

Саралап оқыту оқушылардың қабілетін, оқу қарқынын және қызығушылығын ескеруге мүмкіндік береді.

• Қарқыны бойынша: жылдам орындайтын оқушыға күрделі тапсырма, қолдауды қажет ететін оқушыға тірек-сызба немесе қосымша нұсқаулық беріледі.

• Қызығушылығы бойынша: оқушы сурет салады, әңгіме жазады немесе модель құрастырады.

• Дереккөз бойынша: мәтін, аудио, бейнежазба немесе қима қағаздар пайдаланылады.

6. Бастауыш сыныпта қолданылатын цифрлық құралдар

• Wordwall және LearningApps – ойын түріндегі тапсырмалар әзірлеу.

• BilimLand және Kundelik. kz – оқу материалдарын ұсыну, оқу барысын бақылау және кері байланыс беру.

• Canva және Genially – көрнекі тапсырма парақтары мен интерактивті материалдар дайындау.

• Quizizz – білімді жедел тексеру және нәтижелерді талдау.

Цифрлық құралды таңдағанда оның оқу мақсатына сәйкестігіне, оқушының жас ерекшелігіне және қолжетімділігіне назар аудару қажет.

7. Практикаға арналған дайын тапсырма үлгілері

1-сынып, әліппе – «Дыбысты тап» ойыны:

Мұғалім суреттерді көрсетеді. Оқушы сөзді атап, берілген дыбыстың сөздің басында, ортасында немесе соңында тұрғанын анықтайды.

2-сынып, дүниетану – «Менің өлкем» кластері:

Оқушылар өз өлкесінің табиғаты, көрікті жерлері, адамдары мен дәстүрлері туралы ақпаратты кластерге түсіреді.

4-сынып, жаратылыстану – «Тәжірибе жаса» тапсырмасы:

Оқушылар тәжірибе мақсатын анықтап, болжам жасайды, әрекеттерді орындайды, бақылау нәтижесін жазады және қорытынды шығарады.

Қорытынды

Тапсырма, бағалау критерийі және кері байланыс – оқу үдерісіндегі өзара тығыз байланысты үш құрамдас бөлік. Дұрыс құрастырылған тапсырма оқушыны ойландырады, нақты критерий әділ бағалауға үйретеді, ал жылы әрі мазмұнды кері байланыс оның өзіне деген сенімін арттырады.

Бастауыш сынып мұғалімінің басты мақсаты – тек баға қою емес, әр баланың оқуына қолдау көрсетіп, кішкентай жетістігін үлкен нәтижеге жетелеу.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасы мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты. Қолданыстағы редакциясы.

2. Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының қалыптастырушы бағалау және оқу үдерісін ұйымдастыру жөніндегі әдістемелік ұсынымдары.

3. Блум таксономиясы: оқу мақсаттарын жіктеу тұжырымдамасы.

4. Амонашвили Ш. А. Бағалаусыз оқыту және ізгілік педагогикасы жөніндегі еңбектері.