2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Тасекенова Гүлжанат Серікқызы

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы

«Балдырған» бөбекжай-бақшасы, тәрбиеші

Аннотация

Мақалада мектепке дейінгі жастағы баланың шығармашылық әлеуетін дамытуға бағытталған заманауи педагогикалық идеялар қарастырылады. Баланың қиялдау, жаңа шешім ұсыну, таңдау жасау, өз ойын бейнелеу, құрастыру және тәжірибе арқылы жүзеге асыру қабілеттерін қалыптастырудың маңызы ашылады. Шығармашылықты дамытуда еркін ойын, проблемалық жағдаяттар, STEAM элементтері, жобалық әрекет, арт-технологиялар, storytelling, құрастыру, эксперимент және ашық тапсырмаларды қолданудың тиімділігі сипатталады. Сонымен қатар тәрбиешінің шығармашылық орта қалыптастырудағы рөлі, баланың идеясын қолдау және дайын үлгіге тәуелділікті азайту мәселелері талданады. Ұсынылған практикалық әдістер мектепке дейінгі білім беру үдерісінде баланың дербестігін, бастамашылдығын және креативті ойлауын жүйелі дамытуға бағытталған.

Түйін сөздер: мектепке дейінгі білім, шығармашылық әлеует, креативтілік, заманауи педагогика, STEAM, жобалық әрекет, арт-технология, қиял, еркін ойын.

Қазіргі білім беру жүйесі дайын білімді есте сақтайтын баладан гөрі, өздігінен ойлайтын, жаңа идея ұсынатын, өзгермелі жағдайға бейімделетін және шығармашылық шешім таба алатын тұлғаны қалыптастыруға бағытталып келеді. Бұл талап мектепке дейінгі білім беру жүйесіне де тікелей қатысты.

Мектеп жасына дейінгі кезең – баланың қиялы мен шығармашылық ойлауы қарқынды дамитын ерекше уақыт. Бала сурет салу, құрастыру, ойдан әңгіме шығару, заттарға жаңа қызмет беру, рөлдік ойын ойнау және қоршаған ортамен тәжірибе жасау арқылы өз мүмкіндігін байқайды.

Шығармашылық әлеует дегеніміз – баланың тек әдемі сурет салуы немесе өлең айтуы ғана емес. Ол – жаңа ой ұсыну, мәселені бірнеше жолмен шешу, қиялдау, өз ойын бейнелеу, өзгеше комбинация жасау және әрекет нәтижесіне өзіндік көзқарасын білдіру қабілеті.

Сондықтан қазіргі тәрбиешінің басты міндеті – баланың шығармашылығын дайын үлгімен шектеу емес, оның ізденуіне мүмкіндік беретін орта қалыптастыру.

Баланың шығармашылық әлеуеті қалай көрінеді?

Шығармашылық қабілет мектепке дейінгі жаста әртүрлі әрекетте байқалады.

Бала:

· затты ерекше қолдану жолын ұсынады;

· жаңа ойын ойлап табады;

· суретті өз қиялы бойынша толықтырады;

· құрылыс нысанын үлгісіз құрастырады;

· ертегінің жаңа соңын ойлап табады;

· мәселенің бірнеше шешімін ұсынады;

· қарапайым материалдардан жаңа бұйым жасайды;

· рөлдік ойында жаңа кейіпкер енгізеді;

· өз жұмысын түсіндіреді;

· тәжірибеден кейін жаңа сұрақ қояды.

Осындай әрекеттер баланың шығармашылық әлеуетінің табиғи көрінісі болып табылады.

Дәстүрлі ұйымдастырылған іс-әрекетте тәрбиеші көбіне дайын үлгі көрсетіп, бала сол үлгіні қайталайды. Мұндай тәсіл белгілі бір дағдыны қалыптастырғанымен, шығармашылық еркіндікті шектеуі мүмкін.

Заманауи педагогикалық тәсілде сұрақ басқаша қойылады:

· «Дәл осылай жаса» емес,

· «Сен қалай жасар едің? »

· «Дайын суретті боя» емес,

· «Бұл суретті қалай жалғастырасың? »

· «Үйді осылай құрастыр» емес,

· «Қандай үй жасай аласың? »

Осындай өзгерістің өзі баланың ойлау бағытын өзгертеді.

1. Еркін шығармашылық әрекет

Шығармашылықты дамытудың ең қарапайым әрі тиімді жолдарының бірі – баланың таңдау жасауына мүмкіндік беру. Мысалы, сурет салуда тәрбиеші:

«Барлығы бірдей гүл салады» деудің орнына: «Сен бүгін қандай бақ ойлап табар едің? » деп тапсырма бере алады.

Бір бала гүлдер бағын, екіншісі көбелектер мекенін, үшіншісі ертегідегі ғажайып бақты бейнелеуі мүмкін.

Мұнда нәтиженің бірдей болуы талап етілмейді. Маңыздысы – әр баланың өз идеясын көрсетуі.

2. «Ашық материалдар» тәсілі

Қазіргі педагогикада бір ғана қызметке арналған ойыншықтармен қатар бірнеше мақсатта қолдануға болатын ашық материалдардың маңызы артып келеді.

Оларға:

· картон қораптар;

· табиғи материалдар;

· таяқшалар;

· қақпақтар;

· мата қиындылары;

· түтікшелер;

· түрлі көлемдегі текшелер;

· қағаз орамдары жатады.

Мысалы, қарапайым картон қорап бала үшін:

· үй;

· көлік;

· ғарыш кемесі;

· дүкен;

· қуыршақ театры;

· робот болуы мүмкін.

Мұндай материалдар баланы дайын функцияға тәуелді етпей, қиялдауға ынталандырады.

3. STEAM элементтері арқылы шығармашылық дамыту

STEAM тәсілі ғылым, технология, инженерия, өнер және математиканы өзара байланыстырады.

Мектепке дейінгі жаста оны күрделі ғылыми ұғымдарсыз, қарапайым тапсырмалар арқылы қолдануға болады. Мысалы:

Тапсырма: «Ойыншық аюға өзеннен өтуге көмектесетін көпір құрастыр».

Балалар әртүрлі материалды пайдаланады.

· Бірі текшеден;

· бірі картоннан;

· бірі таяқшадан көпір жасайды.

· Кейін оның беріктігін тексереді.

· Бұл әрекетте бала:

· жобалайды;

· құрастырады;

· тәжірибе жасайды;

· қателігін түзетеді;

· эстетикалық шешім ұсынады.

Осылайша шығармашылық нақты әрекетпен байланысады.

4. Проблемалық жағдаят арқылы жаңа идеяға жетелеу

Баланың шығармашылық ойлауын дамыту үшін дайын жауабы жоқ тапсырмалар тиімді. Мысалы:

· «Қуыршақтың үйінде жарық жоқ. Оны қалай жарықтандыруға болады? »

· «Жаңбырдан ойыншықтарды қалай қорғаймыз? »

· «Кішкентай доп үстел астына кіріп кетті. Қол жетпесе қалай аламыз? »

Мұндай сұрақтарға бір ғана дұрыс жауап жоқ.

Балалар әртүрлі шешім ұсынады.

Тәрбиеші:

· «Тағы қандай жолы бар? »

· «Басқаша жасап көруге бола ма? »

· «Егер бұл тәсіл көмектеспесе ше? » деп жаңа идеяға жетелейді.

Мектепке дейінгі жастағы баланың шығармашылық әлеуетін дамыту қазіргі білім берудің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Шығармашылық – белгілі бір әрекетті әдемі орындау ғана емес, баланың өзіндік ойын білдіруі, жаңа идея ұсынуы, таңдау жасауы және мәселені өзгеше шешуге талпынысы.

Осыған байланысты заманауи педагогикалық тәсілдер баланы дайын үлгіге бейімдеуден гөрі оның дербес ізденісіне мүмкіндік беруді көздейді. Еркін ойын, ашық материалдар, STEAM тапсырмалары, storytelling, арт-технологиялар, проблемалық жағдаят, жобалық және зерттеушілік әрекет баланың шығармашылық белсенділігін табиғи түрде арттырады.

Тәрбиеші үшін ең маңызды міндет – баланың орнына идея ұсыну емес, оның өз идеясын табуына жағдай жасау. Шығармашылық ортада бала қателесуден қорықпайды, өз ойын еркін білдіреді және әр мәселенің бірнеше шешімі болуы мүмкін екенін түсінеді.

Сондықтан мектепке дейінгі білім беруде шығармашылықты дамытуға бағытталған педагогикалық идеяларды жүйелі пайдалану баланың креативтілігін ғана емес, оның дербестігін, сенімділігін, коммуникативтік және зерттеушілік қабілеттерін де қалыптастырады. Мұндай бала болашақта өзгерістерге бейімделе алатын, өз ойын ұсынатын және жаңа мүмкіндіктерді көре білетін тұлға ретінде қалыптасады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.

2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы.

3. Выготский Л. С. Воображение и творчество в детском возрасте.

4. Эльконин Д. Б. Психология игры.

5. Мектепке дейінгі педагогика бойынша оқу-әдістемелік еңбектер.

6. Балалардың шығармашылық және танымдық белсенділігін дамытуға арналған әдістемелік ұсынымдар.

7. STEAM және жобалық оқыту элементтерін мектепке дейінгі білім беруде қолдануға арналған педагогикалық тәжірибе материалдары.