Аннотация

Мақалада педагог-ассистенттің инклюзивті сыныпта ерекше білім беру қажеттілігі бар баланың сабаққа қатысуын, зейінін және оқу мотивациясын арттырудағы практикалық жұмысы сипатталады. Автордың жеке тәжірибесінен алынған визуалды кесте, әлеуметтік оқиғалар және саралап оқыту әдістері ұсынылған.

Кіріспе

Инклюзивті білім берудің мақсаты – ерекше баланы сыныптың шетінде отырғызу емес, оны оқу процесіне толық қатыстыру. Осы жерде мұғалім жалғыз үлгермейді. Педагог-ассистент – баланың сыныптан тыс қалмауын қамтамасыз ететін негізгі тұлға.Менің тәжірибем көрсеткендей, ерекше бала сабаққа қатыспайтын себебі – «білмейді» емес, «қалай қатысатынын түсінбейді». Сондықтан менің жұмысымның жаңа тренді – баланы оқыту емес, қатысуға үйрету.

Негізгі бөлім

1. Педагог-ассистенттің жұмысындағы басты қағида – «Көмекті азайту».

Көп ассистенттер балада тәуелділік қалыптастырып алады – бәрін оның орнына жасайды. Менің қағидам: бүгін толық көмек, ертең 50% көмек, бүрсігүні – ыммен көмек, кейін – өздігінен. Бұл – Prompt Fading тренді деп аталады.

2. Тәжірибемде дәлелденген 3 үздік стратегия:

Стратегия 1. Визуалды қолдау – «Көргенін түсінеді» тренді.

Ерекше бала ауызша нұсқауды ұмытып қалады. Сондықтан мен әр балаға арналған ламинатталған карталар жасадым:

- «Менің сабақ кестем» - 1-сабақ, 2-сабақ суреттермен

- «Мен не істеймін?» - кітапты аш, дәптерге жаз, тыңда

- «Мен шаршадым» карточкасы – бала айта алмайтын эмоциясын көрсете алады.Нәтижесінде бала «не істеу керек» деп мазасызданбай, өз бетімен жұмысқа кіріседі.

Стратегия 2. Әлеуметтік оқиғалар (Social Stories) – мінез-құлықты алдын алу.

Мысалы, оқушым сабақ үстінде орнынан тұрып кететін. Ұрысудың орнына «Мен сабақта қалай отырамын» деген 4 суретті әлеуметтік оқиға жаздым: 1) қоңырау соғылды, 2) мен партама отырдым, 3) мұғалімді тыңдадым, 4) мен жарайсың. Күнде сабақ алдында 1 минут оқып шығамыз. Бұл – қазіргі инклюзиядағы ең тиімді жаңа трендтердің бірі.

Стратегия 3. Тапсырманы бейімдеу – саралап оқыту.Мұғалім бүкіл сыныпқа «Мәтінді көшіріп жаз» десе, ерекше балаға мен тапсырманы бейімдеймін:

- Көшіру қиын болса – бос орынға сөзді жапсыру

- Оқу қиын болса – мәтіннің қысқартылған, суретті нұсқасы

- Жазу қиын болса – планшетте теру немесе ауызша жауап беру.

Мақсат – бала тапсырманы «басқаша» емес, «өз деңгейінде» орындап, сыныппен бірге үлгеруі.

3. Мұғаліммен және ата-анамен байланыс.

Күнделікті 5 минуттық «Күнделік алмасу»: мұғалімге – бүгін бала қай тапсырмада қиналды, ата-анаға – үйде нені бекіту керек. WhatsApp-қа қысқа видео жіберемін. Бұл – үш жақты көпір.

Қорытынды

Педагог-ассистенттің жұмысы – көрінбейтін, бірақ нәтижесі көрінетін жұмыс. Егер ерекше бала бүгін сыныпта 10 минут тыныш отырса, ертең 15 минут отырады, бүрсігүні қол көтеріп жауап береді – бұл менің жеңісім. Жаңа трендтер – қымбат құрал емес, баланың қажеттілігін түсініп, визуалды, қарапайым, жүрекпен жасалған қолдау.Менің тәжірибем дәлелдейді: дұрыс қолдау алған ерекше бала – сыныпқа жүк емес, сыныптың бір бөлшегі.

Әдебиеттер

1. Митчелл Д. Инклюзивті білім берудің тиімді әдістері. – Алматы, 2020.

2. Костенко К.А. Работа тьютора и ассистента в инклюзивной школе. – М.: Просвещение, 2022.

3. Грей К. Социальные истории для детей с аутизмом. – СПб., 2021.

Аубакирова Динара Шмитовна

Педагог ассистент

Батыс Казакстан облысы, Подстепный ауылы