Аннотация

Дидактикалық және логопедиялық ойындар арқылы сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
Жеке және топтық түзету сабақтарын өткізу.
Балалардың сөйлеу тіліндегі кемшіліктерді анықтау және түзету жұмыстарын жүргізу.
Ата-аналарға балалардың сөйлеу тілін дамыту бойынша кеңестер беру.
Жүргізілген жұмыстардың нәтижесін бақылау және мониторинг жасау.
Жоспарға қысқаша жазуға болатын нұсқа:
Артикуляциялық жаттығулар жасату.
Тыныс алу жаттығуларын орындату.
Дыбыстарды қою, машықтандыру және ажырату жұмыстарын жүргізу.
Фонематикалық есту қабілетін дамыту.
Ұсақ қол моторикасын жетілдіру.
Сөздік қорын байыту және байланыстырып сөйлеуін дамыту.
Логопедиялық ойындар ұйымдастыру.
Жеке түзету-дамыту жұмыстарын жүргізу.
Ата-аналармен кеңес беру жұмыстарын ұйымдастыру.

 Инклюзивті білім беру жағдайында сөйлеу тілінде кемістігі бар балаларды ерте анықтау, жеке даму маршруттарын құру және жаңа педагогикалық трендтерді қолданудың тиімді жолдары ұсынылған. Автордың жеке тәжірибесіне негізделген үздік әдістер баяндалады.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесіндегі басты басымдықтардың бірі – ерекше білім беруді қажет ететін балаларға сапалы қолдау көрсету. Әр баланың даму қарқыны әртүрлі, ал сөйлеу тілінің дұрыс қалыптасуы – оқу, жазу, ойлау және әлеуметтік бейімделудің негізі.Ерекше балалармен жұмыс істейтін логопедтің мақсаты – кемістікті түзету ғана емес, балада коммуникативті сенімділік қалыптастыру, оның қоғамда өзін еркін сезінуіне жағдай жасау. Бұл – «Білім берудегі жаңа трендтер» семинарының басты идеясымен толық үндеседі.

Негізгі бөлім

1. Ерекше балалармен логопедтік жұмыстың ерекшелігі.*

Ерекше балалар санатына ЖСТД (жалпы сөйлеу тілі дамымаған), дислалия, дизартрия, алалия, кекештену, ЗПР, аутизм спектрі бар балалар жатады. Олармен жұмыс жалпы сыныптағы балалармен жұмысқа қарағанда мүлдем басқа.

Басты қағида – «баланы бағдарламаға емес, бағдарламаны балаға бейімдеу». Сондықтан әр балаға:

- Логопедтік тексеру картасы

- Жеке түзету-дамыту маршруты (ЖТДМ)

- Динамикалық мониторинг парағы жасалады.

2. Тәжірибемде тиімділігін көрсеткен 3 жаңа тренд:*

а) Нейропедагогика және нейро-ойындар арқылы түзету.*

Ерекше балалардың көбінде ұсақ моторика, зейін, есте сақтау әлсіз. Сондықтан дыбыс қоюды тек айна алдында емес, ми жұмысын іске қосатын ойындар арқылы жүргіземін. Мысалы: екі қолмен сурет салу, құм терапиясы, Су-Джок терапиясы, балансир тақтасындағы артикуляциялық гимнастика. Бұл әдіс мидың екі жарты шарын қатар іске қосып, сөйлеуді тездетеді.[2]

ә) Цифрлық логопедия және визуалды қолдау (Visual Support).*

Ерекше балалар, әсіресе аутизм спектрі бар балалар, көрнекі ақпаратты жақсы қабылдайды. Сондықтан:

- PECS карточкалары

- Интерактивті «Сөйле, балақай», «Логопедиялық тренажер» қосымшалары

- Артикуляцияны баяу көрсететін бейне-айна

- WhatsApp арқылы ата-анаға жіберілетін 3-5 минуттық үй тапсырмалары қолданылады. Бұл – ата-ана мен логопед арасындағы үздіксіз байланысты қамтамасыз етеді.

б) Ойын терапиясы және логоритмика – «Ойната отырып түзету» тренді.*

Ерекше бала шаршағыш, зейіні тұрақсыз. Сондықтан сабақты 15 минуттық блоктарға бөліп, әр блокта қимыл, музыка, ырғақ қосамын. Мысалы, [ш], [ж] дыбыстарын бекіту үшін «Жел соқты» тыныс жаттығуы, [р] дыбысына «Жолбарыс бақырады» дыбысқа еліктеу ойыны. Логоритмика баланың сөйлеуімен қатар, жалпы моторикасын да дамытады.[3]

3. Ата-анамен жұмыс – табыстың 50%.*Ерекше балада нәтиже – логопедтің ғана емес, отбасының да еңбегі. Сондықтан «Ата-ана – ко-терапевт» қағидасын ұстанамын. Айына бір рет «Логопедтік қонақжай» – ашық сабақ өткіземін. Онда үйдегі қарапайым заттардан (бұршақ, қасық, киім қыстырғыш) қалай сөйлеу тілін дамытуға болатынын үйретемін.

Нәтиже:

Осы жүйе арқылы 2024-2025 оқу жылында 14 ерекше баланың 9-ында дыбыс айтуы толық түзетіліп, мектеп бағдарламасын меңгеру деңгейі артты. 5 балада тұрақты оң динамика байқалды. Ең маңыздысы – балалардың өз-өзіне деген сенімі артып, сыныпта жауап беруден қорықпайтын болды.

Қорытынды

Ерекше балалармен жұмыс – үлкен шыдамдылық пен мейірімді талап етеді. Жаңа трендтерді – нейро-ойындар, цифрлық құралдар, инклюзивті тәсілдерді жүрегімізбен ұштастырғанда ғана, әр баланың «мен де сөйлей аламын, мен де жасай аламын» деген қуанышына куә боламыз. Әр баланың дұрыс айтқан бір сөзі – логопед үшін үлкен жеңіс.

Әдебиеттер:

1. Ералиева С.Ж. Логопедия негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2021. – 210 б.

2. Визель Т.Г. Нейрологопедия. Основы нейропсихологии. – М.: АСТ, 2022. – 320 б.

3. Тұрсынова А.Ш. Ерекше білім беру қажеттілігі бар балалармен логопедтік жұмысты ұйымдастыру. // «Ұлы дала ұстазы» журналы, №4, 2024.

Халыкова Багдагуль Бактыгалиевна

Мұғалім-логопед

Подстёпный 1 ЖОББМ

Орал қаласы, Теректі ауданы, Подстёпный ауылы