2026 жылғы 10 қазанда «Ұлы дала ұстазы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журналы мен «Педагогикалық даму» республикалық ғылыми-әдістемелік орталығының ұйымдастыруымен өткен «Білім берудегі жаңа трендтер: педагогикалық идеялар мен дағдылар, үздік тәжірибелер» атты республикалық тәжірибе алмасу онлайн-конференциясында баяндама жасап, өзінің педагогикалық тәжірибесімен бөлісті.

Жамбыл облысы, Т.Рысқұлов ауданы

№ 4 шағын орталықты орта мектебінің

ағылшын тілі пәні мұғалімі

Акурпекова Эльвира Бауыржановна

Аннотация.
Қазіргі таңда білім беру жүйесінде цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы оқыту үдерісіне жаңа әдіс-тәсілдерді енгізуге мүмкіндік беріп отыр. Солардың бірі – жасанды интеллект технологияларын білім беруде тиімді пайдалану. Бұл мақалада ағылшын тілін оқыту барысында жасанды интеллект құралдарын қолданудың мүмкіндіктері, оқушылардың тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым дағдыларын дамытудағы рөлі қарастырылады. Сонымен қатар мұғалімнің кәсіби қызметін жеңілдетудегі, оқушыға жекелендірілген кері байланыс берудегі және оқу мотивациясын арттырудағы жасанды интеллекттің әлеуеті сипатталады. Жасанды интеллектіні педагогті алмастыратын құрал емес, оқу үдерісін қолдайтын технология ретінде тиімді әрі жауапкершілікпен қолданудың маңыздылығы атап көрсетіледі.

Түйін сөздер: жасанды интеллект, ағылшын тілі, цифрлық білім беру, тілдік дағдылар, жекелендірілген оқыту, ChatGPT, оқыту технологиялары, білім беру трендтері.

Кіріспе

XXI ғасырдағы білім беру жүйесінің басты ерекшеліктерінің бірі – цифрлық технологиялардың оқу үдерісіне кеңінен енуі. Қазіргі оқушы ақпаратты тек оқулықтан ғана емес, түрлі цифрлық платформалардан, мобильді қосымшалардан және интерактивті ресурстардан алады. Осыған байланысты мұғалімнің міндеті де өзгеріп, білімді дайын күйінде ұсынудан гөрі оқушының ақпаратты іздеуіне, талдауына, қолдануына және шығармашылық тұрғыдан пайдалануына жағдай жасауға бағытталуда.

Білім берудегі жаңа трендтердің бірі – жасанды интеллектті (ЖИ) оқу үдерісіне енгізу. Жасанды интеллект мәтін құрастыру, аудару, грамматикалық қателерді анықтау, сұрақтарға жауап беру, идея ұсыну және оқушы жұмысына кері байланыс беру сияқты көптеген мүмкіндіктерге ие.

Әсіресе ағылшын тілін оқытуда ЖИ құралдарының маңызы ерекше. Себебі тіл үйрену барысында оқушыға тұрақты практика, жедел кері байланыс және жеке деңгейіне сәйкес тапсырмалар қажет. Жасанды интеллект осы қажеттіліктердің бір бөлігін қамтамасыз ете алады.

1. Ағылшын тілін оқытудағы жасанды интеллекттің мүмкіндіктері

Жасанды интеллектті ағылшын тілі сабағында әртүрлі мақсатта қолдануға болады. Мысалы, мұғалім белгілі бір тақырып бойынша мәтін, диалог, сөздік тапсырмалар, грамматикалық жаттығулар немесе пікірталас сұрақтарын дайындау үшін AI құралдарын пайдалана алады.

Сонымен қатар тапсырмаларды оқушылардың тілдік деңгейіне қарай бейімдеу мүмкіндігі бар. Мысалы, бір тақырып бойынша A1 деңгейіндегі оқушыға қарапайым сөздер мен қысқа сөйлемдер ұсынылса, B1–B2 деңгейіндегі оқушыларға күрделі грамматикалық құрылымдар мен кеңейтілген мәтіндер беруге болады.

Бұл тәсіл оқытудағы саралау принципін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

2. Тілдік дағдыларды дамытудағы AI құралдарының рөлі

Ағылшын тілін меңгеруде төрт негізгі тілдік дағды маңызды: Listening, Speaking, Reading және Writing.

Listening – тыңдалым дағдысы

Жасанды интеллект негізіндегі құралдар арқылы оқушыларға әртүрлі тақырыпта тыңдалым материалдарын дайындауға және олардың деңгейіне сәйкес сұрақтар құрастыруға болады.

Мысалы, мұғалім «Travelling» тақырыбы бойынша қысқа мәтін дайындап, одан кейін:

• негізгі ойды анықтау;
• нақты ақпаратты табу;
• дұрыс/бұрыс жауаптарды белгілеу;
• жаңа сөздердің мағынасын анықтау

сияқты тапсырмаларды ұйымдастыра алады.

Speaking – айтылым дағдысы

Ағылшын тілін үйренуде оқушылардың сөйлеу практикасы аса маңызды. Алайда әр оқушыға сабақ барысында ұзақ уақыт жеке сөйлеуге мүмкіндік беру әрдайым мүмкін бола бермейді.

AI негізіндегі чат-боттар мен сөйлеу технологиялары оқушыға қосымша тілдік практика жасауға мүмкіндік береді. Оқушы белгілі бір тақырып бойынша диалог жүргізіп, сұрақтарға ағылшын тілінде жауап бере алады.

Мысалы:

Topic: My Future Profession

AI оқушыға:

• What profession would you like to choose?
• Why are you interested in this profession?
• What skills are important for this job?

сияқты сұрақтар қойып, оқушының жауаптарын жалғастыра алады.

Бұл әдіс оқушының сөздік қорын белсенді қолдануына және өз ойын ағылшын тілінде жеткізуіне ықпал етеді.

Reading – оқылым дағдысы

Жасанды интеллект көмегімен бір тақырыпқа арналған мәтіндерді әртүрлі күрделілік деңгейінде дайындауға болады.

Мысалы, «Environmental Problems» тақырыбында:

• бастапқы деңгейге – 80–100 сөздік қарапайым мәтін;
• орта деңгейге – 150–200 сөздік мәтін;
• жоғары деңгейге – талдауды қажет ететін күрделі мәтін

ұсынуға болады.

Осылайша оқушының жеке мүмкіндігі мен тілдік деңгейін ескеруге жағдай жасалады.

Writing – жазылым дағдысы

AI құралдары жазылым тапсырмаларын орындау барысында идея жинақтауға, мәтін құрылымын түсінуге және тілдік қателерді талдауға көмектесе алады.

Мысалы, оқушы эссе жазғаннан кейін жасанды интеллекттен:

• грамматикалық қателерді анықтауды;
• сөздердің дұрыс қолданылуын тексеруді;
• мәтін құрылымын талдауды;
• ұсыныстар беруді

сұрай алады.

Алайда бұл жерде маңызды мәселе бар: оқушы дайын мәтінді толығымен AI-ға жаздырып алудың орнына, технологияны өзінің жазу дағдысын жетілдіретін көмекші құрал ретінде қолдануы қажет.

3. Жекелендірілген оқыту мүмкіндігі

Қазіргі білім берудегі маңызды бағыттардың бірі – оқушыға бағытталған және жекелендірілген оқыту.

Әр оқушының ағылшын тілін меңгеру деңгейі, сөздік қоры, грамматикалық білімі және оқу қарқыны әртүрлі. Дәстүрлі сабақта барлық оқушыға бірдей тапсырма ұсыну кей жағдайда олардың жеке қажеттіліктерін толық ескермеуі мүмкін.

Жасанды интеллект арқылы тапсырмаларды оқушының деңгейіне қарай бейімдеуге болады. Мысалы, грамматиканы жақсы меңгерген оқушыға шығармашылық тапсырма берілсе, грамматикалық тақырыпта қиналатын оқушыға қосымша түсіндірме мен жеңілдетілген жаттығу ұсынылады.

Осы тұрғыдан алғанда, AI саралап оқытуды ұйымдастыруда мұғалімге қосымша мүмкіндік береді.

4. Мұғалімнің кәсіби қызметіндегі жасанды интеллект

Жасанды интеллект тек оқушылар үшін ғана емес, мұғалім үшін де пайдалы құрал бола алады.

Мұғалім AI көмегімен:

• сабақ жоспарының құрылымын әзірлей алады;
• деңгейлік тапсырмалар құрастыра алады;
• мәтіндер мен диалогтар дайындай алады;
• тест сұрақтарын жасауға көмектесе алады;
• бағалау критерийлерінің үлгісін құрастыра алады;
• оқушылардың жас ерекшелігіне сәйкес оқу материалдарын бейімдей алады.

Дегенмен мұғалім AI ұсынған ақпаратты міндетті түрде тексеруі қажет. Жасанды интеллект кейде қате немесе нақты емес ақпарат ұсынуы мүмкін. Сондықтан соңғы педагогикалық шешімді мұғалімнің кәсіби тәжірибесі мен әдістемелік ұстанымы анықтауы тиіс.

5. Жасанды интеллектті қолданудағы маңызды мәселелер

AI технологияларын білім беруге енгізу көптеген мүмкіндіктермен қатар белгілі бір жауапкершілікті де талап етеді.

Біріншіден, академиялық адалдық мәселесі маңызды. Оқушы барлық тапсырманы жасанды интеллектке орындатып, оны өзінің жұмысы ретінде ұсынбауы керек.

Екіншіден, ақпараттың дұрыстығын тексеру қажет. AI ұсынған мәлімет әрқашан дұрыс бола бермейді.

Үшіншіден, оқушының дербестігін сақтау маңызды. Технология оқушының орнына ойламауы керек. Керісінше, оқушының өз ойын қалыптастыруына, талдауына және шығармашылық қабілетін дамытуына көмектесуі тиіс.

Төртіншіден, мұғалім оқушыларға жасанды интеллектіні қауіпсіз және жауапты пайдаланудың негізгі қағидаларын түсіндіруі қажет.

Қорытынды

Қорытындылай келе, жасанды интеллект – қазіргі білім берудегі маңызды технологиялық трендтердің бірі. Оның ағылшын тілін оқытудағы мүмкіндіктері кең: оқушының тілдік деңгейіне сәйкес тапсырмалар әзірлеу, жекелендірілген кері байланыс ұйымдастыру, сөйлеу практикасын арттыру және оқу материалдарын бейімдеу сияқты жұмыстарды тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Алайда жасанды интеллектіні тиімді қолдану технологияны сабаққа жай ғана енгізумен шектелмеуі тиіс. Оның тиімділігі мұғалімнің педагогикалық мақсатына, тапсырманы дұрыс құрастыруына және оқушының технологияны саналы пайдалануына байланысты.

Сондықтан қазіргі мұғалім үшін басты міндет – жасанды интеллектіні дәстүрлі педагогикалық әдістерге қарсы қою емес, оны оқушының шығармашылық ойлауын, коммуникативтік қабілетін және тілдік дағдыларын дамытуға бағытталған тиімді құрал ретінде пайдалану.

Болашақтағы ағылшын тілі сабағы – тек оқулық пен мұғалім түсіндірмесіне негізделген сабақ емес, мұғалімнің кәсіби тәжірибесі мен цифрлық технологиялар өзара үйлесетін, оқушының жеке мүмкіндіктерін ескеретін икемді оқу ортасы болуы мүмкін.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris: UNESCO, 2023.

2. OECD. Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. OECD Publishing, 2023.

3. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment – Companion Volume. Council of Europe, 2020.

4. Richards, J. C., Rodgers, T. S. Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge University Press.

5. Harmer, J. The Practice of English Language Teaching. Pearson Education.