Аннотация

Мақалада жаңартылған білім беру жүйесінде математиканы оқытудың ерекшеліктері мен тиімді әдіс-тәсілдері қарастырылады. Оқушылардың логикалық ойлауын, математикалық функционалдық сауаттылығын және алған білімін өмірде қолдану дағдыларын дамыту жолдары сипатталады. Сондай-ақ саралап оқыту, проблемалық тапсырмалар, цифрлық технологиялар мен критериалды бағалаудың оқу үдерісіндегі маңызы айқындалады.

Түйін сөздер: жаңартылған білім беру, математика, функционалдық сауаттылық, логикалық ойлау, тиімді әдістер, критериалды бағалау.

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – оқушыны дайын ақпаратты қабылдаушы емес, өздігінен ойлайтын, білімін тәжірибеде қолдана алатын, жан-жақты дамыған тұлға ретінде қалыптастыру. Бұл міндетті жүзеге асыруда математика пәнінің алатын орны ерекше. Өйткені математика оқушылардың логикалық ойлауын, дәлелдеу, салыстыру, талдау және қорытынды жасау дағдыларын дамытады.

Жаңартылған білім беру мазмұны жағдайында математиканы оқытудың негізгі ерекшелігі – оқушының танымдық белсенділігін арттыру, өздігінен білім алуына жағдай жасау және меңгерген білімін күнделікті өмірмен байланыстыра білуге үйрету. Қазіргі сабақта мұғалім тек дайын ақпаратты жеткізуші емес, оқушының ізденісіне бағыт-бағдар беретін, оқу әрекетін ұйымдастыратын және оның шығармашылық қабілетін дамытатын тұлға ретінде танылады. Ал оқушы білімді өздігінен іздену, зерттеу, салыстыру, талдау және тәжірибе жасау арқылы меңгереді. Бұл тәсіл білім алушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың өз ойларын еркін жеткізуіне, математикалық тұжырымдарды дәлелдеуіне және дербес шешім қабылдауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар оқыту барысында әр оқушының жас ерекшелігі мен білім деңгейін ескеру, жеке қабілеттерін дамыту және оқу үдерісіне белсенді қатысуын қамтамасыз ету маңызды.

Математиканы оқытудағы маңызды бағыттардың бірі – оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру. Функционалдық сауаттылық дегеніміз – оқушының математикалық білімін күнделікті өмірде кездесетін нақты мәселелерді шешуге тиімді қолдана білу қабілеті. Сондықтан математика сабақтарында теориялық білімді практикалық тапсырмалармен ұштастыруға ерекше көңіл бөлінуі тиіс. Мысалы, пайыз тақырыбын өткенде дүкендегі тауарлардың жеңілдік бағасын есептеу, геометрия сабақтарында жер телімінің ауданы мен периметрін анықтау, ал статистика бөлімінде күнделікті өмірден алынған мәліметтерді кесте және диаграмма арқылы талдау оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар отбасылық бюджетті жоспарлау, уақыт пен қашықтықты есептеу, электр энергиясы мен суды үнемдеуге байланысты тапсырмалар оқушыларға математиканың өмірдегі маңызын түсінуге көмектеседі. Мұндай жұмыстар білім алушылардың есептеу дағдыларын жетілдіріп қана қоймай, логикалық ойлауын, ақпаратты саралауын және тиімді шешім қабылдау қабілетін дамытады.

Сабақтың тиімділігін арттыру үшін оқытудың заманауи әдіс-тәсілдерін мақсатқа сай қолданудың маңызы зор. Атап айтқанда, проблемалық оқыту, сараланған тапсырмалар, зерттеушілік жұмыстар, жұптық және топтық жұмыс түрлері оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға ықпал етеді. Проблемалық оқыту барысында оқушы дайын шешімді қабылдамай, берілген мәселенің шешу жолын өздігінен іздестіреді. Ал саралап оқыту әр білім алушының қабілеті мен дайындық деңгейіне сәйкес тапсырмалар ұсынып, оның жеке мүмкіндіктерін дамытуға жағдай жасайды. Мәселен, бір есепті бірнеше тәсілмен шығарту арқылы оқушылардың математикалық ойлауын жетілдіруге, өз шешімін дәлелдеуге және тиімді әдісті таңдауға мүмкіндік туады. Жұптық және топтық жұмыстар кезінде оқушылар бір-бірімен пікір алмасып, математикалық тілде сөйлеу, өз көзқарасын негіздеу және ортақ шешімге келу дағдыларын қалыптастырады. Мұндай әдістерді жүйелі қолдану сабақтың мазмұнын байытып, оқушылардың білімді саналы меңгеруіне, өз күшіне сенуіне және пәнге қызығушылығының артуына оң әсер етеді.

Сонымен қатар математика сабақтарында цифрлық технологияларды пайдалану білім сапасын арттыруға ықпал етеді. GeoGebra сияқты бағдарламалар геометриялық фигураларды зерттеуге, функциялардың графиктерін көрнекі түрде түсіндіруге көмектеседі. Ал интерактивті тапсырмалар мен электрондық тесттер оқушылардың білімін тексеруге және жедел кері байланыс беруге мүмкіндік жасайды.

Жаңартылған білім беру жүйесінде критериалды бағалаудың да маңызы зор. Бағалау критерийлері мен дескрипторлар оқушының оқу жетістігін нақты анықтауға, жіберген қателерін түзетуге және өз білімін бағалауға көмектеседі. Мұғалімнің тиімді кері байланысы оқушының өзіне деген сенімін арттырып, келесі оқу әрекетіне бағыт береді.

Менің педагогикалық ұстанымым бойынша, математика сабағында әр оқушының қабілетін ескеріп, оның өз ойын еркін жеткізуіне, есептің шешімін іздену арқылы табуына жағдай жасау қажет. Әсіресе ауыл мектебі жағдайында математикалық тапсырмаларды оқушылардың күнделікті өмірімен, жергілікті шаруашылық ерекшеліктерімен байланыстыру тиімді. Бұл математиканың практикалық маңызын түсінуге мүмкіндік береді.

Мұғалімнің кәсіби шеберлігі оқушыға дайын білім берумен ғана емес, оның ізденімпаздығын оятып, өздігінен білім алуына бағыт-бағдар бере білуімен ерекшеленеді. Сондықтан әр сабақта оқушының ойлауына, талдауына және өз шешімін дәлелдеуіне мүмкіндік туғызу маңызды.

Қорыта айтқанда, жаңартылған білім беру жүйесінде математиканы оқыту оқушылардың функционалдық сауаттылығын, логикалық және сыни ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталған. Сабақта тиімді әдіс-тәсілдерді қолдану, өмірлік жағдаяттарға негізделген есептерді шешу және цифрлық технологияларды пайдалану математикалық білімнің сапалы меңгерілуіне ықпал етеді.

Математика мұғалімінің басты міндеті – оқушыға формула мен ережені меңгертіп қана қоймай, алған білімін өмірде тиімді қолдана алатын, өздігінен шешім қабылдайтын тұлға қалыптастыру. Сондықтан математиканы оқыту үдерісі оқушының ізденісін, шығармашылығын және білімге деген қызығушылығын дамытуға негізделуі тиіс.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы. Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын бекіту туралы.

2. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 16 қыркүйектегі № 399 бұйрығы. Жалпы білім беретін пәндер бойынша үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы.

3. OECD. PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. Paris: OECD Publishing, 2023.

4. Выготский Л. С. Мышление и речь. – Москва: Лабиринт.

Амангосова Эльмира Сагнадиновна

Ақтөбе қаласы

«№61 жалпы білім беретін орта мектеп» КММ

математика пәні мұғалімі