Бала тәрбиесі мен білім беру – болашаққа жасалған маңызды қадам. Әрбір баланың мектеп табалдырығын аттауы оның өміріндегі жаңа кезеңнің бастауы болып саналады. Осы кезеңде мектепалды даярлық тобында сауат ашуға үйретудің маңызы зор. Себебі сауат ашу – баланың әріптерді танып, дыбыстарды ажыратып қана қоймай, тілін дамытып, ойлау қабілетін жетілдіріп, білім әлеміне жол ашатын үдеріс.

Менің ойымша, мектепалды даярлық тобында сауат ашудың ең тиімді жолы – баланың қызығушылығын ояту, оның табиғи қабілетін дамыту және білімді ойын арқылы меңгерту. Өйткені мектеп жасына дейінгі балалар қоршаған ортаны ойын, бақылау, тәжірибе жасау және үлкендермен қарым-қатынас арқылы таниды. Сондықтан педагог әр сабақты қызықты ұйымдастырып, баланың белсенді әрекет етуіне мүмкіндік беруі қажет.

Сауат ашу барысында қолданылатын маңызды педагогикалық идеялардың бірі – ойын арқылы оқыту. Мысалы, «Дыбысты тап», «Әріпті таны», «Сөз құрастыр», «Сурет сөйлейді» сияқты дидактикалық ойындар балалардың оқу әрекетіне деген ынтасын арттырады. Ойын барысында бала дыбыстарды ажыратуды, сөздерді буынға бөлуді, әріптерді тануды үйренеді. Сонымен қатар оның есте сақтау, зейін қою және өз ойын еркін жеткізу дағдылары қалыптасады. Мен үшін баланың тапсырманы мәжбүрлі түрде емес, қызығушылықпен орындауы – педагогикалық жұмыстың маңызды жетістігі.

Тағы бір тиімді идея – көрнекілік пен шығармашылықты ұштастыру. Түрлі түсті суреттер, әріп карточкалары, магниттік әріптер, ермексаз және табиғи материалдар арқылы балалардың танымдық белсенділігін арттыруға болады. Мысалы, бала әріпті тек суреттен көріп қана қоймай, оны таяқшалардан құрастырады, ермексаздан жасайды немесе түрлі түсті қағаздан қиып жапсырады. Мұндай әрекеттер баланың ұсақ қол моторикасын дамытып, әріп бейнесін есте сақтауына көмектеседі.

Сауат ашудағы келесі маңызды бағыт – дыбыстық талдау дағдыларын қалыптастыру. Балалар сөздің қандай дыбыстан басталатынын, дыбыстың сөздің басында, ортасында немесе соңында орналасуын анықтауға үйренеді. Мысалы, «алма», «ара», «ата» сөздерін салыстыру арқылы ортақ дыбысты табуға болады. Осындай тапсырмалар баланың фонематикалық естуін дамытып, сөздің дыбыстық құрылымын түсінуіне негіз болады. Бұл ретте дыбыс пен әріптің айырмашылығын қарапайым әрі түсінікті тілмен түсіндіру маңызды.

Менің педагогикалық ұстанымым бойынша, әр баланың жеке ерекшелігін ескеру де ерекше орын алады. Себебі балалардың қабылдау қабілеті, сөйлеу дағдысы және білімді меңгеру қарқыны әртүрлі. Бір бала әріптерді тез таныса, екінші балаға көбірек уақыт пен қолдау қажет болуы мүмкін. Сондықтан педагог балаларды бір-бірімен салыстырмай, әрқайсысының жеке жетістігін бағалауы керек. Қолдау көрсету, мадақтау және шағын жетістіктерді атап өту баланың өзіне деген сенімін арттырады.

Сонымен қатар сауат ашу сабақтарында байланыстырып сөйлеуді дамытуға көңіл бөлу қажет. Сурет бойынша әңгіме құрастыру, ертегіні жалғастыру, сұрақтарға толық жауап беру және сөздерден сөйлем құрау сияқты тапсырмалар балалардың сөздік қорын байытады. Өз ойын еркін жеткізе алатын бала қарым-қатынас жасауға дағдыланып, жаңа білімді қабылдауға дайын болады.

Қазіргі таңда педагогикалық үдерісте заманауи технологияларды қолданудың да мүмкіндігі мол. Интерактивті ойындар, дыбыстық жазбалар мен электрондық көрнекіліктер балалардың қызығушылығын арттыра алады. Дегенмен цифрлық құралдар тірі қарым-қатынасты, кітаппен жұмысты және қолмен орындалатын шығармашылық әрекеттерді алмастырмауы тиіс. Ең бастысы – әр әдісті баланың жас ерекшелігі мен оқу мақсатына сай пайдалану.

Сауат ашу жұмысының нәтижелі болуы педагог пен ата-ананың ынтымақтастығына да байланысты. Үйде баламен бірге кітап оқу, суреттерді сипаттау, сөздерді буынға бөлу және қоршаған ортадағы заттардың атауын айту арқылы оның тілдік дамуына қолдау көрсетуге болады. Осындай бірлескен әрекеттер баланың білімге деген қызығушылығын нығайтады.

Қорыта айтқанда, мектепалды даярлық тобында сауат ашу – баланың болашақтағы білім алуына негіз болатын маңызды кезең. Педагогтің басты міндеті – баланы әріптерді жаттауға ғана емес, тілдің құдіретін түсінуге, ойлануға, ізденуге және өз ойын жеткізуге үйрету. Ойын, шығармашылық, көрнекілік және жеке қолдау арқылы ұйымдастырылған сабақтар баланың танымдық қабілетін дамытып, мектепке деген жағымды көзқарасын қалыптастырады.

Менің сенімім бойынша, әр баланың бойында білімге деген қызығушылық бар. Сол қызығушылықты оятып, қабілетін дамытуға жол ашу – педагогтің басты міндеті. Өйткені сауат ашуға деген алғашқы сүйіспеншілік баланың болашақтағы оқу жетістіктеріне бастайтын маңызды қадам болып табылады.

Алтынбекова Мадина 

«Алматы облысы білім басқармасының

Талғар ауданы бойынша білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің

«№43 жалпы білім беретін орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

мектеп алды даярлық мұғалімі