Аннотация

Бұл мақалада математика сабақтарында жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолдану арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру жолдары қарастырылады. Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқушылардың нақты өмірлік жағдайларда математикалық білімін қолдана білу қабілетін қалыптастыру. Интерактивті тақталар, білім беру платформалары, виртуалды симуляторлар, графикалық калькуляторлар мен арнайы мобильді қосымшаларды тиімді пайдалану – оқушының ойлау қабілетін, логикасын және мәселелерді шешу дағдыларын дамытады. Автор оқыту процесінде цифрлық технологияларды қолданудың әдістемелік негіздерін және олардың функционалдық сауаттылыққа ықпалын сипаттайды.

Түйін сөздер: жаңа технологиялар, функционалдық сауаттылық, математика сабағы, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ), интерактивті оқыту, цифрлық білім беру, оқыту платформалары, логикалық ойлау

Функционалдық сауаттылық – қазіргі білім беру жүйесінің басты басымдықтарының бірі. Ол адамның әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық өмірге белсенді араласуын қамтамасыз ететін, күнделікті өмірде алған білімін тиімді қолдана алу қабілетімен сипатталады. Яғни, функционалдық сауаттылық – білімді меңгеру ғана емес, оны өмірлік жағдаяттарда қолдана білу, өзгермелі ортаға бейімделу, үздіксіз өзін-өзі дамыту үдерісі.

Қазіргі жаһандану дәуірінде адамнан тек білімді болу емес, сол білімді тиімді пайдалана білу, жаңа ақпаратты тез игеру, сын тұрғысынан ойлау және дұрыс шешім қабылдау талап етіледі. Осы тұрғыда функционалдық сауаттылық тұлғаның өмірлік табыстылығының негізгі көрсеткішіне айналып отыр.

Математикалық сауаттылық – функционалдық сауаттылықтың маңызды құрамдас бөлігі. Ол адамның математикалық білімін күнделікті өмірде, түрлі жағдаяттарда қолдана алу қабілетін білдіреді. Сонымен қатар, математикалық сауаттылық математикалық тілде дұрыс сөйлеу, ойды дәл жеткізу, логикалық пайымдау және дәлелдеу мәдениетін қалыптастырады.

Математика пәні – барлық ғылымдардың негізі, логикалық ойлаудың өзегі. Сондықтан оқушылардың математикалық дайындығы, ұғымдарды түсінуі және оларды қолдану деңгейі білім беру стандарты талаптарына сай болуы тиіс. Алайда оқушылардың қабілеттері мен дайындық деңгейлері әртүрлі болғандықтан, математикалық сауаттылықты қалыптастыруда саралап оқыту мен тиімді әдіс-тәсілдерді қолдану ерекше маңызды.

Математикалық сауаттылық моделі:

· шынайы өмірдегі проблемаларды түсіну;

· оларды математикалық тілге аудару;

· математикалық модель құру;

· нәтижені талдау және бағалау кезеңдерін қамтиды.

Бұл модель оқушылардың теориялық білімін практикамен ұштастыруға мүмкіндік береді.

Жаңартылған білім беру бағдарламасының негізгі мақсаты – білім мазмұнын жаңарту, оқыту әдістерін жетілдіру және критериалды бағалау жүйесін енгізу арқылы оқыту сапасын арттыру. Бұл бағдарлама оқушының жеке тұлға ретінде дамуына, оның функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға бағытталған.

Жаңартылған білім берудің ерекшеліктері:

· құзыреттілікке негізделуі;

· оқушының белсенділігін арттыру;

· сын тұрғысынан ойлауды дамыту;

· зерттеушілік дағдыларды қалыптастыру;

· ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану;

· топтық және жұптық жұмыстарды ұйымдастыру.

Бұл өзгерістер білім беру парадигмасының «оқыту» моделінен «оқыту арқылы дамыту» моделіне көшуін көрсетеді.

Сапалы білім беру – оқыту мен тәрбиелеудің үздіксіз және біртұтас үдерісі. Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – жан-жақты дамыған, өзіндік ойы бар, өмірге бейім, адамгершілік қасиеттері жоғары тұлға қалыптастыру.

Қазіргі таңда үштілді білім беру саясаты аясында:

· қазақ тілі – мемлекеттік тіл;

· орыс тілі – қарым-қатынас тілі;

· ағылшын тілі – әлемдік кеңістік тілі ретінде оқытылуда.

Бұл білім алушылардың дүниетанымын кеңейтіп, олардың жаһандық ортада бәсекеге қабілетті болуына мүмкіндік береді.

Математика сабағында функционалдық сауаттылықты дамыту үшін келесі бағыттарға ерекше көңіл бөлінуі тиіс:

· теориялық білімді практикамен ұштастыру;

· есептерді өмірмен байланыстыра отырып шығару;

· тиімді шешім жолдарын табуға үйрету;

· логикалық және шығармашылық ойлауды дамыту;

· ақпараттық технологияларды (интерактивті тақта, цифрлық ресурстар) қолдану.

Сонымен қатар, пәндік апталықтар, математикалық сайыстар мен жобалық жұмыстар оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға ықпал етеді.

Сыни тұрғыдан ойлау – оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытудағы негізгі құралдардың бірі. Бұл технология оқушыны:

· өз ойын еркін жеткізуге;

· ақпаратты талдауға;

· салыстыруға және жүйелеуге;

· дәлелді қорытынды жасауға үйретеді.

Сыни ойлау барысында оқушы тек тыңдаушы емес, белсенді ізденушіге айналады. Бұл оның шығармашылық қабілетін дамытып, өмірлік дағдыларын қалыптастырады.

Семантикалық карта – білімді тексерудің тиімді әдістерінің бірі. Ол:

· ұғымдарды жүйелеуге;

· анықтамаларды дұрыс қолдануға;

· логикалық байланысты анықтауға көмектеседі.

Ал деңгейлік тапсырмалар (І, ІІ, ІІІ деңгей):

· білімді қайталау;

· өзгертілген жағдайда қолдану;

· шығармашылық деңгейде ойлау дағдыларын қалыптастырады.

Бұл тапсырмалар оқушының жеке мүмкіндіктерін ескеруге және оның даму деңгейіне сай жұмыс жасауға мүмкіндік береді.

Қазіргі ғылым мен техниканың қарқынды дамуы жағдайында оқушының жан-жақты, білімді, ой-өрісі кең тұлға болып қалыптасуы – мұғалімнің кәсіби шеберлігіне тікелей байланысты. Сабақ барысында қолданылатын әдіс-тәсілдер оқушының логикалық ойлауын, математикалық тілін және шығармашылық қабілетін дамытуға бағытталуы тиіс.

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – бүгінгі күннің басты талабы. Бұл бағытта мұғалімнің кәсіби шеберлігі, шығармашылығы және жауапкершілігі ерекше маңызға ие. Өз ісіне адал, жаңашыл ұстаз ғана білім алушыларды өмірге бейім, саналы және бәсекеге қабілетті тұлға ретінде қалыптастыра алады.

Жоғары деңгейде білім алған оқушы – өмір айдынында өз орнын таба алатын, қоғамға пайдалы азамат болып қалыптасады. Бұл – ұстаз еңбегінің ең үлкен нәтижесі мен абыройы.

Қолданылған әдебиеттер:

1. «Математика және физика » журналы №4, 2018 жыл

2. Мұхамбетжанова С.Т., Мелдебекова М.Т. Педагогтардың ақпараттық – коммуникациялық технологияларды қолдану бойынша құзырлылықтарын қалыптастыру әдістемесі. Алматы: ЖШС «Дайыр Баспа», 2020 ж.

3. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. (2023). Орта білім беру ұйымдары үшін жаңартылған білім беру мазмұны бағдарламасы.

4. Қараева, А. Б. (2021). Математика сабақтарында АКТ қолдану арқылы оқушылардың ойлау қабілетін дамыту. Білім беру кеңістігі, №4, 32–36 б.

Кенжебай Бану Тілепбергенқызы

Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Ақтан жырау негізгі мектебі

математика пәні мұғалімі