Атырау облысы , Атырау қаласы

Х. Доспанова атындағы орта мектебі

Гайсина Молдир Баймуратовна

Педагогика және психология ғылымдарының магистрі

Аннотация

Мақалада орыс тілді сыныптарда қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың өзекті мәселелері қарастырылады. Орыс тілді оқушылардың қазақ тілінде еркін сөйлеуіне кедергі болатын тілдік барьерді жою жолдары, жаңа педагогикалық трендтер – коммуникативті әдіс, геймификация, визуалды қолдау және цифрлық құралдарды қолдану бойынша автордың үздік тәжірибелері ұсынылады.

Кіріспе

Орыс сыныптарында қазақ тілі – тек пән емес, ол – мемлекеттік тілді меңгертудің үлкен міндеті. Көп жылдық тәжірибе көрсеткендей, орыс тілді оқушылар грамматиканы жаттайды, бірақ сөйлей алмайды. Себебі – сабақ кітапқа байланған, өмірден алшақ.«Білім берудегі жаңа трендтер» семинарының мақсаты – осы мәселені шешетін тиімді идеяларды тарату. Менің 12 жылдық тәжірибемде орыс сыныптарында қазақ тілін үйретудің 3 тиімді тренді өз нәтижесін берді.

Негізгі бөлім

1. Орыс сыныбындағы басты ерекшелік – тілдік барьер.Орыс тілді бала қазақ тілін түсінеді, бірақ «қателесіп қалам ба?» деп сөйлеуден қорқады. Сондықтан менің бірінші қағидам – «Қате айтудан қорықпа, сөйле!». Сабақта орысшаға тыйым салмаймын, керісінше, орыс тілі – көпір ретінде қолданылады, кейін біртіндеп қазақ тіліне көшеміз. Бұл – Translanguaging әдісі деп аталады.

2. Үздік тәжірибемдегі 3 жаңа тренд:

а) Коммуникативті әдіс және TPR (Total Physical Response) – «Әрекет арқылы үйрету».Орыс сыныбында сөзді жаттату қиын. Сондықтан мен сөзді қимылмен, мимикамен үйретемін.

Мысалы, 5-сыныпта «Менің отбасым» тақырыбында:

- Мен «отыр» деймін – өзім отырамын

- «тұр» деймін – тұрамын

- «кел» деймін – жақындаймын

Балалар қимылды көріп, сөзді есте сақтайды. Кейін осы сөздерден 30 секундтық диалог құрастырамыз: «Сәлем! Менің атым...».

Бұл – оқушының тыңдалым және айтылым дағдысын бірге дамытады.

ә) Геймификация және визуалды қолдау – «Ойната отырып үйрету».

Орыс сыныбы үшін визуал – басты құрал.

- Wordwall, LearningApps, Kahoot – арқылы қазақ тілінен 5 минуттық ойын. Мысалы, септік жалғауларын Wordwall-да «сәйкестендір» ойыны арқылы бекітемін.

- Суретті сөздік және мнемотехника: Жаңа сөзді суретпен беремін. Мысалы, «алма» сөзін – алма суреті, «қызыл алма» – қызыл түспен. Орыс тілді балаға аудармасыз есте қалады.

- TikTok-формат: Оқушыларға үй тапсырмасы ретінде 30 секундтық видео түсіру – «Менің күнім» тақырыбында қазақша 5 сөйлем. Олар телефонға жақын болғандықтан, қызыға орындайды.

б) Өмірмен байланыстыру – Real Life Kazakh.

Орыс тілді оқушы «Маған қазақ тілі не үшін керек?» деп сұрайды. Сондықтан сабақты өмірге жақындатамын.

- Дүкендегі диалог: «Сәлеметсіз бе! Маған нан беріңізші»

- Асханада: «Мен палау жақсы көремін»

- Мектепте: «Кешіріңіз, апай, мен түсінбедім» деген дайын фразалар (Survival phrases).

Оқушылар осы фразаларды дәптерге емес, өмірде қолдана бастайды. Бұл – тілді үйренудің ең қысқа жолы.

Нәтиже:

Осы әдістерді жүйелі қолданған 2024-2025 оқу жылында 6-сынып орыс сыныбындағы оқушылардың сөйлеу белсенділігі 40%-дан 78%-ға өсті. Бұрын 1-2 сөзбен жауап берген оқушылар, қазір 4-5 сөйлеммен ойын айта алады. Ең бастысы – қазақ тілінен қорықпайтын болды

Қорытынды

Орыс сыныптарында қазақ тілін оқыту – қиын, бірақ мүмкін. Ол үшін мұғалім – грамматиканы жаттататын емес, сөйлететін орта қалыптастыруы керек. Коммуникативті әдіс, геймификация, өмірмен байланыстыру – осы үштік орыс тілді баланы қазақ тілді ортаға жетелейді. Қазақ тілін үйрету – пән үйрету емес, ұлтқа жақындату.

Әдебиеттер:

1. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту әдістемесі. – Алматы: Атамұра, 2022. – 280 б.

2. Asher J. Learning Another Language Through Actions: The Complete Teacher's Guidebook. – Los Gatos, 2009.

3. ЖұмабаеваӘ.Е. Орысмектебіндеқазақтіліноқытудыңинновациялықтехнологиялары. // «Білім» журналы, №2, 2024. *ОРЫССЫНЫПТАРЫНДАҚАЗАҚТІЛІНОҚЫТУДАҒЫЖАҢАТРЕНДТЕР: КОММУНИКАТИВТІӘДІСЖӘНЕҮЗДІКТӘЖІРБИЕЛЕР.